Mevzuat Listesine Dön

Özelge

Riskli Yapı Olduğu Tespit Edilen Taşınmazın İkinci Kez Satışında Tapu Harcı hk.

  • 492 Sayılı Kanun
  • 2026-08-07
  • Sayı E-79690095-140[2--2026-120-53]-126479

İşlemler

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Aydın Defterdarlığı

Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü

Sayı

:

E-79690095-140[2--2026-120-53]-126479

07.08.2026

Konu

:

Riskli Yapı Olduğu Tespit Edilen Taşınmazın İkinci Kez Satışında Tapu Harcı

         

İlgi

:

a)

23.02.2026 tarihli özelge talep formunuz.

b)

05.03.2026 tarihli özelge talep formunuz.

İlgide kayıtlı özelge talep formlarınız ve eklerinin incelenmesinden;

- … ili, … İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parselde kayıtlı taşınmazın tüm hisselerinin tarafınızca muhtelif tarihlerde satın alındığı,

- Söz konusu taşınmazın tapu kaydına 22/5/2022 tarihinde … yapı kimlik numaralı bina nedeniyle riskli yapı şerhi işlendiği,

- Daha sonra, söz konusu taşınmaz üzerinde bulunan …, … ve … yapı kimlik numaralı binalar nedeniyle taşınmazın tapu kaydına 6/1/2025 tarihinde yeniden riskli yapı şerhi işlendiği,

- Aynı taşınmazda kamu lehine terk edilen park işlemi sonucu ada-parsel değişikliği yapılarak taşınmazın … ada, … parsel olarak tescil edildiği,

belirtilerek, bundan sonra tarafınızca söz konusu taşınmaza ilişkin olarak yapılacak dönüşüm öncesi satış işlemlerinden tapu harcı aranılıp aranılmayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmıştır.

492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu; söz konusu tarifenin "I- Tapu işlemleri" başlıklı bölümünün 20/a fıkrasında, gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında gayrimenkulün emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden (cebrî icra ve şüyuun izalesi hallerinde satış bedeli, istimlaklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı nispi harç alınacağı hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunun 123 üncü maddesinde ise özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında,

"Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, Başkanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu;

a) Bu Kanun kapsamındaki taşınmazların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,

b) Bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri,

c) Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, Başkanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri ile Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,

ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. Bu Kanun kapsamındaki iş, işlem ve uygulamalar, Bakanlık, Başkanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi ve İdarenin, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri tarafından yürütülüyor ise, bu şirketlerce yapılan iş, işlem ve uygulamalarda da bu fıkrada belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır."

hükmü yer almaktadır.

Söz konusu düzenlemenin dokuzuncu fıkrasının (a) bendi ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki taşınmazın dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri harçtan istisna edilmiştir.

Buna göre, … ili, … İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parselde (Eski … ada, … parsel) kayıtlı taşınmazın tapu kaydına ilk defa 22/5/2022 tarihinde 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı şerhi işlenmeden önce tarafınızca satın alınan hisselerin bundan sonra yapılacak devir işlemlerinin, söz konusu hisselerin riskli yapı şerhi işlendikten sonra dönüşüme tabi tutulmadan önceki ilk satış işlemi mahiyetinde olması halinde, bu işlemlerde 6306 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu fıkrasının (a) bendi kapsamında harç aranılmaması; 22/5/2022 tarihinde riskli yapı şerhi işlendikten sonra tarafınızca satın alınan hisselerin satışı işlemleri ise bu hisselerin ikinci satışı olacağından bu hisselerin satılmasına ilişkin işlemlerden 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I/20-a fıkrası uyarınca tapu harcı aranılması gerekmektedir. 

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Resmî Bilgi Uyarısı: Bu içerikler Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığı kamu arşivinin yerel kopyasıdır. Resmî ve hukuki işlemlerde Resmî Gazete yayımı esastır.

Üyelik Girişi Gereklidir

Mevzuata özel AI Vergi Forumu tartışmalarına katılmak ve mevzuatları kişisel çalışma profilinize kaydetmek için ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

AI Vergi Forumu: Riskli Yapı Olduğu Tespit Edilen Taşınmazın İkinci Kez…

Bu mevzuat maddesi, fıkra istisnaları ve uygulama esaslarına dair uzman tartışma ve AI ön analiz alanı.

Mevzuat Tartışmaları

Yükleniyor...

Yeni Tartışma / Soru Aç

Yapay Zekâ Mevzuat Analizi & Yorumu: Riskli Yapı Olduğu Tespit Edilen Taşınmazın İkinci Kez…

Bu analiz platformun yapay zekâ mevzuat motoru tarafından gerekçeli olarak üretilmiştir.

Yapay Zekâ Genel Özeti

### 1. Mevzuatın Temel Amacı ve Ana Düzenlemesi 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında öngörülen harç ve vergi istisnalarının temel felsefesi, can ve mal güvenliğini tehdit eden riskli yapıların tasfiyesini ve kentsel dönüşüm sürecini mali yükleri hafifleterek hızlandırmaktır. Söz konusu düzenleme ile dönüşüm öncesi ve sonrasındaki devir işlemlerine tanınan muafiyetlerin kötüye kullanımını ve spekülatif işlemleri engellemek amacıyla istisnanın kapsamı "ilk satış/devir" işlemi ile sınırlandırılmıştır. Korunan hukuki yarar, bir yandan kentsel dönüşüm sürecindeki mülkiyet transferlerini teşvik etmek, diğer yandan vergi erozyonunu önleyerek kamu gelirleri ile afet riskinin azaltılması hedefleri arasındaki dengeyi sağlamaktır. --- ### 2. Kritik Maddeler, Temel Müesseseler ve Yaptırımlar #### 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Mali İstisnanın Kapsamı (Madde 7/9-a) - **Dönüşüm Öncesi İlk Satış İstisnası:** Riskli yapı şerhi işlenmiş taşınmazların, fiili dönüşüm ve inşaat sürecine başlanmadan önce maliklerince gerçekleştirilen devir, tescil, ipotek ve ilk satış işlemleri tapu harcından müstesnadır. - **Dönüşüm Sonrası İlk Satış İstisnası:** Dönüşüm neticesinde inşa edilen yeni bağımsız bölümlerin; malik, müteahhit veya en az bir yıldır riskli yapıda kiracı/sınırlı ayni hak sahibi olanlar tarafından üçüncü kişilere yapılacak ilk devir ve tescil işlemleri harç ve vergilerden muaftır. - **Kapsam Dahilindeki Mali Yükümlülükler:** Düzenleme; tapu harcı, noter harcı, belediye harç ve ücretleri, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi ile döner sermaye bedellerini kapsayan genişletilmiş bir istisna rejimi öngörmektedir. #### "İlk Satış" ve "İkinci Satış" Ayrımının Hukuki Niteliği - **Risk Şerhi Öncesi Edinilen Hisseler:** Taşınmaz tapu kütüğüne "riskli yapı" şerhi işlenmeden önce mülkiyeti iktisap edilmiş hisselerin, şerh tarihinden sonra ve dönüşüm başlamadan önce devredilmesi işlemi, yasa kapsamında "dönüşüm öncesi ilk satış" olarak nitelendirilir ve tapu harcından istisna tutulur. - **Risk Şerhi Sonrası Edinilen Hisselerin Tekrar Devri (İkinci Satış):** Riskli yapı şerhi tesis edildikten sonra satın alınan taşınmaz hisselerinin yeniden satışa konu edilmesi hali "ikinci satış" vasfı taşır. İstisna hakkı ilk devirle birlikte tüketildiğinden, mükerrer satış işlemi istisnadan yararlanamaz. #### Genel Harç Rejimi ve Uygulanacak Hükümler (492 Sayılı Kanun) - **Tarife Kapsamı:** İstisna kapsamına girmeyen veya istisna hakkı tükenmiş olan ikinci ve müteakip devirlerde, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 57. maddesi ve Kanun’a bağlı (4) sayılı Tarifenin I/20-a fıkrası uyarınca, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen satış bedeli üzerinden devreden ve devralan adına ayrı ayrı nispi tapu harcı tarh edilir. - **Hukuki Sonuç:** İstisna şartlarını taşımayan devirlerde harç muafiyetinin uygulandığının tespiti halinde, eksik tahakkuk ettirilen harç tutarı Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte ikmalen/re'sen tarh edilir. #### İmar ve Parselasyon Değişikliklerinin İstisnaya Etkisi - **Kütük Değişikliklerinin Bağımsızlığı:** Taşınmaz üzerinde kamu lehine yapılan terkler, tevhit, ifraz veya parselasyon işlemleri sonucunda ada/parsel numarasının değişmesi, yapının "riskli yapı" hukuki statüsünü ve buna bağlı "ilk satış/ikinci satış" ayrımındaki işlem sırasını sıfırlamaz veya hak doğurucu yeni bir işlem basamağı yaratmaz. --- ### 3. Önceki Uygulamalardan / Klasik Usulden Temel Farkı - **İstisnanın Mülkiyet Sırasına Bağlanarak Sınırlandırılması:** Klasik tapu harcı rejiminde taşınmazın hukuki niteliği (riskli yapı şerhi vb.) devir işlemlerine kendiliğinden sınırsız bir muafiyet sağlamazken; bu düzenlemeyle kentsel dönüşüm teşviki, taşınmazın risk şerhi altındaki devir zincirinde **yalnızca tek seferlik (ilk devir)** uygulanacak şekilde kurgulanmıştır. İdarenin bu yaklaşımı, riskli yapıyı satın alıp dönüştürmeden elden çıkaran ara yatırımcıların mükerrer harç istisnasından faydalanmasını engelleyerek, mali kalkanın yalnızca asıl hak sahiplerine ve nihai dönüşüm aktörlerine hasredilmesini sağlayan yapısal ve sınırlandırıcı bir içtihat ortaya koymaktadır.

Mükellefler Açısından Değerlendirme

### 1. KAPSAM Söz konusu özelge düzenlemesi doğrudan ve dolaylı olarak aşağıdaki mükellef gruplarını ilgilendirmektedir: - **Gayrimenkul Yatırımcıları ve Geliştiricileri:** Şehirsel dönüşüm alanlarında arsa, arazi veya bina hissesi toplayan şirketler veya şahıslar. - **İnşaat Şirketleri ve Müteahhitler:** Riskli alanlarda veya riskli yapılarda kat karşılığı veya kentsel dönüşüm projesi yürütmek amacıyla hisse iktisap eden/satan Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi mükellefleri. - **Arsa Payı Sahipleri ve Gayrimenkul Malikleri:** Riskli yapı şerhi bulunan taşınmazlarda hisse satışı yapacak olan gerçek ve tüzel kişiler. - **Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO):** Dönüşüm projelerinde yer alan veya kentsel dönüşüm öncesi hisse alım-satımı yapan kurumsal yatırımcılar. --- ### 2. MALİ VE OPERASYONEL ETKİ Düzenleme, riskli yapı şerhi bulunan taşınmazların devrinde **hissenin iktisap edildiği tarih ile riskli yapı şerhinin tapuya işlendiği tarih arasındaki kronolojik ilişkiye** bağlı olarak farklı mali ve operasyonel sonuçlar doğurmaktadır: #### Mali Etki (Vergi Yükü ve Avantajı) - **Vergi Avantajı (Harç İstisnası):** Riskli yapı şerhi tapu kütüğüne işlenmeden **önce** satın alınan hisselerin, şerhten sonra fakat kentsel dönüşüme tabi tutulmadan önceki satışı **"ilk satış"** kapsamında değerlendirildiğinden 6306 sayılı Kanunun 7/9-a maddesi uyarınca **Tapu Harcından tamamen istisnadır.** - **Ek Vergi Yükü:** Riskli yapı şerhi işlendikten **sonra** iktisap edilen hisselerin kentsel dönüşüm öncesinde tekrar satılması durumu **"ikinci satış"** olarak kabul edilmektedir. Bu satışlar istisna kapsamında değerlendirilmeyerek, 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (4) sayılı tarifenin I/20-a fıkrası gereğince **devreden ve devralan için ayrı ayrı nispi tapu harcına** tabi tutulacaktır. #### Operasyonel Etki ve Bildirim Yükümlülüğü - **Hisse Ayrıştırması Zorunluluğu:** Aynı taşınmazda muhtelif tarihlerde hisse toplayan mükelleflerin, riskli yapı şerhi öncesi ve sonrası edindikleri hisseleri ayrı ayrı takip etmesi ve tapu devir işlemlerinde bu ayrımı belgelendirmesi gerekmektedir. - **İptal/İade ve İtiraz Riski:** Yanlış beyan sonucu istisna uygulanan "ikinci satışlar" için idarece sonradan cezalı harç tarhiyatı yapılması veya harç ödenerek yapılan "ilk satışlar" için gereksiz maliyet üstlenilmesi riski doğmaktadır. --- ### 3. EYLEM PLANI (NE YAPILMALI?) Mükelleflerin veya mali müşavirlerinin/muhasebe departmanlarının cezai müeyyidelerle karşılaşmaması ve vergi avantajlarını eksiksiz kullanabilmesi için izlemesi gereken adımlar şunlardır: #### Tapu Kayıtlarının ve Tarihlerin Doğrulanması - **Risk Şerhi Tarihinin Tespiti:** Taşınmazın tapu kütüğüne 6306 sayılı Kanun kapsamında "Riskli Yapı Şerhi"nin işlendiği kesin tarih (özelgedeki örneğe benzer şekilde) resmi tapu kayıtlarından çıkarılmalıdır. - **Hisse Edinim Tarihlerinin Eşleştirilmesi:** Satışa konu edilecek hisselerin alım (tescil) tarihleri ile riskli yapı şerhi tarihi karşılaştırılmalıdır. #### Tapu İşlemleri ve Beyan Süreci - **Şerh Öncesi İktisap Edilen Hisselerin Satışında:** - Devir aşamasında Tapu Müdürlüğüne 6306 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu fıkrasının (a) bendi uyarınca harçsız işlem yapılması talebinde bulunulmalıdır. - Satışın, riskli yapı şerhinden sonraki "dönüşüm öncesi ilk satış" olduğu beyan edilmelidir. - **Şerh Sonrası İktisap Edilen Hisselerin Satışında:** - İşlem "ikinci satış" sayılacağından, 492 sayılı Kanunun (4) sayılı tarifesinin I/20-a maddesi uyarınca emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir bedeli üzerinden tapu harcı hesaplanmalı ve devir öncesinde ödenmelidir. #### Özelge Koruması ve Belge Düzeni (VUK m. 413) - İlgili özelge metninde de belirtildiği üzere, Vergi Usul Kanununun 413. maddesi uyarınca Gelir İdaresinin bu görüşüne uygun hareket eden mükellefler nezdinde sonradan bir vergi incelemesi yapılsa dahi **vergi cezası kesilmeyecek ve gecikme faizi hesaplanmayacaktır.** - Muhasebe kayıtlarında ve tapu harcı beyanlarında edinim tarihleri ve risk şerhi belgeleri muhafaza edilerek denetime hazır halde tutulmalıdır. --- ### 4. EK ARAŞTIRMA VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME - İncelemeye konu metin bir **Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi** (Aydın Defterdarlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü, Sayı: E-79690095-140[2--2026-120-53]-126479) olup, bir Cumhurbaşkanlığı veya Bakanlar Kurulu Kararı değildir. Bu nedenle ek bir Resmi Gazete taraması yapılmasına gerek bulunmamaktadır. - **Hukuki Esas:** Gelir İdaresi, 6306 sayılı Kanundaki "dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satış" ifadesini strictly (dar) yorumlamakta; riskli yapı şerhinden sonra gerçekleşen ilk devri kanunun aradığı "ilk satış" olarak görmekte, bu devirden sonraki alım-satımları ise dönüşüm öncesi dahi olsa "ikinci satış" sayarak harç muafiyetinin dışına çıkarmaktadır. Satış planlaması yapılırken bu hukuki yorum dikkate alınmalıdır.

Vergi Personeli Açısından Değerlendirme

### 1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ Vergi dairesi personeli ve tapu harcı tahsilatıyla görevli birimler, 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapılara ilişkin harç istisnası uygulamalarında aşağıdaki adımları ve kuralları takip edecektir: #### Tarh ve Tahakkuk Süreçleri - **Kademeli İktisap Ayrımı:** Mükellefin tek bir ada/parsel üzerinde birden fazla tarihte edindiği hisseler bulunması halinde, her bir hissenin iktisap (satın alma) tarihi ile tapu kütüğüne işlenen ilk "Riskli Yapı Şerhi" tarihi (somut olayda 22/05/2022) tek tek karşılaştırılacaktır. - **İstisna Kapsamında Değerlendirilecek İşlemler (Harçsız):** - Riskli yapı şerhi işlenmeden **önce** iktisap edilen hisselerin, şerhten sonra ve dönüşüme tabi tutulmadan önce üçüncü kişilere devri "ilk satış" olarak kabul edilecek ve 6306 sayılı Kanunun 7/9-a maddesi uyarınca harçtan müstesna tutulacaktır. - **Harca Tabi İşlemler (Tahakkuk Yapılacak):** - Riskli yapı şerhi işlendikten **sonra** iktisap edilen hisselerin devri, "ikinci/müteakip satış" mahiyetinde olduğundan istisnadan yararlanamaz. - Bu satışlar üzerinden 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (4) sayılı tarifenin I/20-a fıkrası gereğince, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir bedeli üzerinden devreden ve devralan için ayrı ayrı nispi tapu harcı tahakkuk ettirilecektir. #### Belgelendirme ve Belgelerin İncelemesi - **TAKBİS ve Şerh Kontrolü:** İflas, terk, tevhit veya ifraz (somut olayda park lehine terk ve ada/parsel değişimi) durumlarında güncel tapu kaydı yeterli değildir. Personel, taşınmazın **eski ada/parsel geçmişini gösteren onaylı takyidatlı tapu kayıt örneğini** mutlaka talep etmelidir. - **Şerh Tarihinin Tespiti:** Taşınmaz üzerinde birden fazla riskli yapı şerhi bulunması durumunda (örneğin 2022 ve 2025 tarihlerindeki farklı binalara ilişkin şerhler), harç muafiyeti açısından **ilk riskli yapı şerhinin tapu kütüğüne tescil edildiği tarih** esas alınacaktır. --- ### 2. DENETİM VE RİSK ALANLARI Vergi incelemelerinde ve saha denetimlerinde müfettişler ve denetmenler tarafından öncelikli olarak ele alınması gereken riskli ve gri alanlar şunlardır: #### Cins Değişikliği ve İfraz/Tevhit Yoluyla Şerh İzlerinin Gizlenmesi Riskleri - **Ada/Parsel Değişikliği İstismarı:** Kamu lehine terk veya birleştirme işlemleri sonrasında oluşan yeni ada/parsel numaraları üzerinden riskli yapı şerhinin ilk işlenme tarihinin gözden kaçırılması ve sonradan edinilen hisselere haksız harç istisnası uygulanması riski mevcuttur. Denetimlerde parselasyon tarihçesi incelenmelidir. #### "İlk Satış" Kavramının Suistimali ve Spekülatif Alım-Satımlar - **Şerhten Sonra Ticari Amaçlı Alımlar:** Riskli yapı şerhi konulduktan sonra taşınmazı toplayan yatırımcı veya müteahhitlerin, dönüşüm öncesi bu taşınmazları devrederken "dönüşüm öncesi ilk satış" gerekçesiyle harçsız işlem yapmaya çalışmaları en yaygın usulsüzlük alanıdır. - **Vergi İnceleme Stratejisi:** İnceleme elemanları, devredilen hissenin malik tarafından tapu kütüğünde riskli yapı şerhinin yer aldığı tarihte malik olup olmadığını matrah takdirinde veya harç ikmalinde ana kıstas olarak almalıdır. #### Beyan Olunan Devir Bedellerinde Matrah Aşınması - Harca tabi olan "ikinci satış" işlemlerinde mükelleflerin harç matrahını düşük göstermek amacıyla emlak vergisi değerini esas almaları ancak fiili satış bedelinin çok daha yüksek olması durumunda, aradaki fark üzerinden harç ziyaı cezası ve gecikme faizi aranmalıdır. --- ### 3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER Operasyonel süreçlerin eksiksiz yürütülmesi için VEDOP ve idari iç yazışma standartları şu şekildedir: #### VEDOP ve Otomasyon Kayıtları - **Harç Harici Satış Kayıtları:** İlgili satışın 6306 sayılı Kanun kapsamında harçtan müstesna tutularak yapıldığı durumlarda, VEDOP/Tapu Harcı modülüne istisna kodu girilirken dayanak olarak **6306 S.K. Md. 7/9-a** seçilmeli ve sisteme ilk riskli yapı şerh tescil tarihi not düşülmelidir. - **Parçalı Harç Tahakkuku:** Aynı tapu senedinde hem şerh öncesi hem de şerh sonrası iktisap edilen hisselerin bir arada satılması durumunda; sistem üzerinden matrah ayrıştırılmalı, şerh öncesi hisseler istisna tutulup sadece şerh sonrası hisselere isabet eden tutar üzerinden harç tahakkuk fişi (Kod: 4001) düzenlenmelidir. #### Tapu Müdürlükleri ile Koordinasyon - Tapu Müdürlüklerine yazılan yazılarda veya verilecek görüşlerde; satışı yapılan taşınmazın sadece güncel durumuna değil, **satıcının bu taşınmazı edindiği tarih ile ilk riskli yapı şerhi tarihinin mukayese edilmesi gerektiği** açıkça hatırlatılmalıdır. --- ### 4. EK ARAŞTIRMA VE MEVZUAT DEĞERLENDİRMESİ #### Mevzuatın Tarihsel Gelişimi ve Yasal Çerçeve - **7153 Sayılı Kanun Değişikliği:** 6306 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu fıkrası, 10/12/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin temel amacı, kentsel dönüşüm alanlarında harç muafiyetlerinin spekülatif gayrimenkul ticaretinde suistimal edilmesini önlemektir. - **Yasal Mantık (Kanun Koyucunun Amacı):** Kanun koyucu, riskli yapı şerhi konulmadan önce taşınmaz sahibi olan ve dönüşüm mağduriyeti yaşama potansiyeli bulunan hak sahiplerinin dönüşüm öncesindeki ilk satışlarını teşvik etmek istemiştir. Ancak binanın riskli olduğunu bilerek bu yapıyı şerhten sonra satın alan kişilerin, bu gayrimenkulü dönüşüm öncesinde tekrar satmalarını piyasa koşullarına tabi bir gayrimenkul ticareti olarak değerlendirmiş ve istisna kapsamı dışında tutmuştur. #### Emsal Yargı Kararları ve İdari Vasfın Özeti - Danıştay'ın ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yerleşik görüşü; 6306 sayılı Kanundaki muafiyetlerin dar yorumlanması gerektiği ve "devir işleminin dönüşüm amacına hizmet etmesi" ile "ilk satış olma" şartlarının illi bir bağ içinde birlikte gerçekleşmesi yönündedir. - Dolayısıyla, taşınmazın ad/parselinin park terki gibi nedenlerle değişmiş olması veya taşınmaza sonradan başka binalar nedeniyle yeniden riskli yapı şerhi işlenmiş olması, **hisselerin ilk şerh tarihinden sonra edinildiği gerçeğini değiştirmemektedir.** Personelin işlem tesis ederken bu ana kuralı gözetmesi gerekmektedir.

Etki ve Uygulama Değerlendirmesi

### 1. DÜZENLEMENİN AMACI Aydın Defterdarlığı tarafından verilen bu özelge, 6306 sayılı *Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun* kapsamında uygulanan vergi/harç istisnalarının sınırlarını netleştirerek aşağıdaki temel mali amaçlara hizmet etmektedir: * **Vergi Tabanını Korumak ve Kamu Maliyesine Gelir Sağlama:** 6306 sayılı Kanun'un getirdiği harç muafiyetinin gayrimenkul spekülatörleri veya aracılar tarafından dikey/tekrarlı satışlarla suistimal edilmesini engeller. İkinci ve sonraki satışları harca tabi tutarak kamu gelir kaybını önler. * **Kayıt Dışılık ve Spekülasyonla Mücadele:** Riskli yapı şerhi bulunan taşınmazların kentsel dönüşüm fiilen başlamadan önce elden ele devredilerek vergisiz kazanç kapısı haline getirilmesinin önüne geçer. * **Teşvikin Amacına Uygunluğunu Sağlama (Vergi Teşvikinin Sınırlandırılması):** Dönüşüm teşvikinin sadece "ilk malik" ve "süreçte yer alan yapıcı aktörler" (müteahhit, dönüşümü fiilen yapacak kişiler) için geçerli olduğunu, piyasadaki ikincil alım-satım hareketlerini kapsamadığını netleştirir. --- ### 2. PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER #### Piyasa Dinamikleri ve Spekülasyonun Önlenmesi * **Aracı Toplayıcıların Maliyetinin Artması:** Kentsel dönüşüm öncesinde hisse toplayan, arsa payı birleştiren ve bu hisseleri kentsel dönüşüm projesi başlamadan başkalarına/müteahhitlere devreden ikincil yatırımcılar (arsa toplayıcıları) için ek maliyet (her iki taraf için ayrı ayrı %2, toplam %4 tapu harcı) doğurur. * **Fiyatlama Mekanizması:** İkinci kez satılacak hisselerin alım-satım fiyatlarına vergi yükü yansıyacağından, riskli yapı statüsündeki taşınmazların ikincil piyasadaki işlem hacmi yavaşlayabilir. #### Müteahhit ve Malik İlişkileri * **Doğrudan Devir Teşviki:** İlk malikin doğrudan yükleniciye (müteahhit) devri teşvik edilirken, araya girecek 3. şahısların sürece dahil olması maliyetlendirilir. Bu durum, dönüşüm süreçlerinin aracısız ve daha hızlı ilerlemesine katkı sağlayabilir. * **Hisseli Tapularda Konsolidasyon Zorluğu:** Büyük parsellerde küçük hisseleri toplayıp tek elde birleştirmeye çalışan geliştiriciler açısından, riskli yapı şerhinden sonra satın aldıkları hisseleri devrederken harç yüküyle karşılaşmaları maliyet analizi risklerini artırabilir. #### Mükellef Psikolojisi ve Vergi Uyum Uyumsuzluğu * **Belirsizliğin Giderilmesi:** Piyasadaki "riskli yapı şerhi olan taşınmaz bina yıkılana kadar harçtan muaftır" şeklindeki yanlış algıyı ortadan kaldırır. Mükelleflerin işlem öncesi vergi maliyeti hesabı yapmasını sağlar. --- ### 3. HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME #### Vergi Tekniği ve Kanunilik İlkesi * **Güçlü Yönler (Lafzi ve Gayai Yorum):** Özelge, 6306 sayılı Kanun’un 7/9-a maddesindeki **"ilk satışı, devri, tescili"** ibaresini katı bir şekilde lafzi yorumlamıştır. Anayasa'nın 73. maddesindeki kanunilik ilkesine ve vergi hukuku tekniğine tam uyum sağlar. Kanunun koyduğu "ilk" sınırını genişletmeyerek idarenin takdir yetkisini kanunun dışına çıkarmamıştır. * **Zayıf Yönler / Karmaşıklık:** Taşınmaz üzerinde terkin, ada/parsel değişikliği ve birden fazla yapı kimlik numarasına dayalı riskli yapı şerhi bulunması durumunda "ilk satış" tanımının tespiti karmaşıklaşmaktadır. İdare, kronolojik olarak riskli yapı şerhinin tapu kütüğüne **ilk işlendiği tarihi** milat alarak pratik ama mükellef aleyhine katı bir çizgi çekmiştir. #### Vergi Adaleti ve Eşitlik İlkesi * **Ödeme Gücü İlkesi:** Hakiki kentsel dönüşüm mağduru olan (yapısı riskli ilan edilen ilk malik) harçtan muaf tutulurken, bu durumu ticari/spekülatif amaçla kullanan ikincil alıcıların harca tabi tutulması yatay ve dikey vergi adaletini pekiştirir. * **Eşitlik:** Standart bir gayrimenkul satışı yapan mükellef ile riskli yapı şerhli taşınmazı ikinci kez satan mükellef aynı vergi yüküne (Harçlar Kanunu I/20-a) tabi tutularak haksız rekabet önlenmiştir. #### Yargı Uyuşmazlığı ve Vergi Barışı Potansiyeli * **Dava Açma Potansiyeli Yüksek:** Kentsel dönüşümün amacının "yapıların yenilenmesi" olduğunu, bina henüz yıkılıp yeni yapı inşa edilmeden önceki tüm devirlerin "dönüşüm öncesi hazırlık işlemi" sayılması gerektiğini savunan mükellefler ile İdare arasında yargı uyuşmazlıkları (yürütmeyi durdurma ve iptal davaları) çıkması muhtemeldir. * **Danıştay İçtihatları ile Uyum:** Danıştay'ın son dönem kararları da 6306 sayılı Kanun'daki muafiyetlerin dar yorumlanması ve kanun metninde yer alan "ilk satış" ifadesinin aşılmaması yönündedir. Bu nedenle idarenin bu özelgedeki tutumu yargı nezdinde korunmaya elverişlidir. --- ### 4. EK ARAŞTIRMA VE MEVZUAT BAĞLAMI * **Mevzuatın Tarihsel Gelişimi:** 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesi, geçmişte uygulamadaki belirsizlikler ve suiistimaller (özellikle riskli alan dışındaki lüks konut projelerinin dönüşüm muafiyetlerinden yararlanması) nedeniyle 7153 sayılı Kanun ve sonraki torba kanunlarla birkaç kez değiştirilmiştir. * **İdarenin İstikrarlı Tutumu:** Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), 6306 sayılı Kanun kapsamındaki harç ve vergi istisnalarını öteden beri **"dar yorumlama" (stricto sensu)** ilkesine göre ele almaktadır. * **Zaman bakımından Uygulama:** Özelgeye konu olayda, 2022 yılındaki ilk riskli yapı şerhi esas alınmıştır. Terk işlemleri sonrasında yeni ada/parsel numarası oluşsa dahi, taşınmazın hukuki/fiili niteliğindeki kesintisizlik sebebiyle ilk şerh tarihinden sonraki alım-satımların "ikinci satış" sayılacağı esası benimsenmiştir. Bu tutum, tapu sicilinin aleniyeti ve güvenilirliği ilkesiyle de uyumludur.

İşlem