Kooperatife ait biçerdöverin ortaklara ve ortak olmayanlara kullandırılması durumunda vergi uygulamaları hk.

Mevzuat Listesine Dön

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Bursa Defterdarlığı

Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü

Sayı

:

E-17192610-125[KV-23-539]-….

25.02.2026

Konu

:

Kooperatife ait biçerdöverin ortaklara ve ortak olmayanlara kullandırılması durumunda vergi uygulamaları.

         

İlgi

:

…..

İlgide kayıtlı özelge talep formunda; kooperatifiniz tarafından … tarihinde satın alınan ve envanterinizde kayıtlı olan biçerdöverin üyeleriniz ile kooperatifinize üye olmayanların tarımsal faaliyetlerinde kullanılması halinde, söz konusu faaliyetinizin kurumlar vergisi ve katma değer vergisi yönünden değerlendirilmesi talep edilmektedir.

 KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde; "Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, ana sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hükümler bulunup, bu hükümlere fiilen uyan kooperatifler ile bu kayıt ve şartlara ek olarak kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve denetim kurullarında, söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya Kanunun 13 üncü maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya yukarıda sayılanlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermeyen ve yapı ruhsatı ile arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan yapı kooperatifleri. (Kooperatiflerin ortakları dışındaki kişilerle yaptıkları işlemler ile kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda ortakları ile yaptıkları işlemler "ortak dışı" işlemlerdir. Kooperatiflerin faaliyetin icrasına tahsis ettikleri ve ekonomik ömrünü tamamlamış olan demirbaş, makine, teçhizat, taşıt ve benzeri amortismana tabi iktisadi kıymetleri elden çıkarmaları ile yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek her bir hisse için bir işyeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılmaz. Kooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul edilir. Kooperatiflerin, iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından kazanç elde etmelerinin ve bu kazançların daha sonra ortaklara dağıtılmasının muafiyete etkisi yoktur. Ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançların vergilendirilmesine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.)" hükmü yer almaktadır.

1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin "4.13. Kooperatifler" başlıklı bölümünün "4.13.1. Muafiyet şartları" başlıklı alt bölümünde;

"Kooperatiflerin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmeleri için ana sözleşmelerinde;

- Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamasına,

- Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesine,

- Yedek akçelerinin ortaklara dağıtılmamasına,

- Sadece ortaklarla iş görülmesine

dair hükümlerin bulunması ve bu kayıt ve şartlara da fiilen uyulması gerekmektedir.

Bu şartlara ana sözleşmelerinde yer vermeyen ya da yer vermekle beraber bu şartlara fiiliyatta uymayan kooperatifler, muafiyet hükümlerinden yararlanamayacaktır."

açıklamalarına yer verilmiştir.

Aynı Tebliğin "4.13.1.4. Sadece ortaklarla iş görülmesi" başlıklı bölümünde de;

"Kooperatifler ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarının ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarının sağlanıp korunmasını amaçladıkları için faaliyetin normal olarak sadece ortaklarla sınırlı olması gerekmektedir. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.

Ortak dışı işlemler, sadece ortak olmayanlarla yapılan işlemleri değil, ortaklarla kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda yapılan işlemleri de kapsamaktadır."

açıklamalarına yer verilmiştir. 

Yine aynı Tebliğin "4.13.3. Kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerde ortak dışı işlemlerin vergilendirilmesi" başlıklı alt bölümünde ise;

"7061 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendine eklenen parantez içi hükümle 1/1/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, kurumlar vergisinden muaf kooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul edileceği, kooperatiflerin bu iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından kazanç elde etmelerinin ve bu kazançların daha sonra ortaklara dağıtılmasının da muafiyete etkisinin olmayacağı ve ortak dışı işlemlerden elde edilen kazancın vergilendirilmesine ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Bu suretle kooperatiflerin, 1/1/2018 tarihinden itibaren gerçekleştirecekleri ortak dışı işlemler nedeniyle muafiyetleri etkilenmeyecek; ancak bu işlemlerden elde edilen kazançlar kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulacaktır. Dolayısıyla, muafiyete ilişkin diğer şartları taşıyan kooperatiflerin ortak dışı işlemlerinden elde edilen kazançları kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulacak, ortak içi işlemlerinden elde edilen kazançlarının kurumlar vergisine tabi tutulması söz konusu olmayacaktır.

Ortak dışı işlemlerle ilgili olarak kooperatif tüzel kişiliğine bağlı oluştuğu kabul edilen iktisadi işletme adına gerekli kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.

Öte yandan, ortak dışı işlemlerde bulunmaları nedeniyle 1/1/2018 tarihinden önce kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmiş olan kooperatiflerin, muafiyete ilişkin diğer şartları da taşıyor olmaları kaydıyla, 1/1/2018 tarihi itibarıyla kurumlar vergisi mükellefiyet kayıtları sonlandırılacaktır. Bu kooperatiflerin 1/1/2018 tarihinden itibaren gerçekleştirdikleri ortak dışı işlemlerine ilişkin olarak kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirilmek suretiyle bu işlemlerden elde ettikleri kazançları vergilendirilecektir.

Kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerce, ortak dışı işlemlerden doğan kazancın ve kurumlar vergisi matrahının tespiti açısından ortak dışı işlem kapsamında bulunan ve bulunmayan hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı izlenmesi, ortak dışı işlemlere ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının diğer işlemlerle ilişkilendirilmemesi ve kooperatif tarafından tutulan defterlere, bu ayrımı sağlayacak şekilde kaydedilmesi gerekmektedir.

..." açıklamalarına yer verilmiştir.

Özelge talep formunuz ekinde yer alan "Kooperatif Ana Sözleşmesi"nin "Amaç" başlıklı bölümünün 6 ncı maddesinde, kooperatif amacı ortakların her türlü bitkisel, hayvancılık, ormancılık konularındaki istihsalini geliştirmek ve ihtiyaçları ile ilgili temin, tedarik, işletme, pazarlama, değerlendirme faaliyetlerinde bulunmak olarak belirlenmiştir.

Aynı sözleşmenin "Çalışma konuları" başlıklı 7 nci maddesinde de, kooperatifin amacını gerçekleştirebilmesi için yapacağı faaliyetler arasında, ortaklarının üretimle ilgili araç, gereç ve diğer tarımsal girdi ihtiyaçlarını temin etmek, ayrıca, ortakların tarımsal makine, alet ve ekipman ihtiyaçlarına yönelik makine parkını satın alma veya kiralama suretiyle oluşturmak ile kooperatif mülkiyetinde veya ortakların makinelerini ortaklara veya üçüncü kişilere kullandırmak olduğu sayılmıştır. 

Buna göre, kooperatif ana sözleşmesinde belirtilen faaliyet konusuna dahil olan söz konusu işi, münhasıran kooperatif ortakları ile yapmanız ve Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde yer alan muafiyete ilişkin diğer şartları da taşımanız halinde kooperatifinizin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanması mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, envanterinize kayıtlı biçerdöver ile hububatları biçme hizmetinin kooperatifinize üye olmayanlara yapılması "ortak dışı işlem" olarak nitelendirileceğinden, ortak dışı işlemler nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğinize bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirilmesi gerekeceği tabiidir.

KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN

3065 sayılı KDV Kanununun;

- 1/1 inci maddesinde, Türkiye'de ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin verginin konusunu teşkil ettiği,

- 17/1-a maddesinde ise genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, köyler, bunların teşkil ettikleri birlikler, üniversiteler, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, siyasî partiler ve sendikalar, kanunla kurulan veya tüzelkişiliği haiz emekli ve yardım sandıkları, kamu menfaatine yararlı dernekler, tarımsal amaçlı kooperatifler ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıfların ilim, fen ve güzel sanatları, tarımı yaymak, ıslah ve teşvik etmek amacıyla yaptıkları teslim ve hizmetlerinin KDV'den istisna olduğu

hüküm altına alınmıştır.

60 Seri No.lu KDV Sirkülerinin "3.6.3. Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerde KDV Uygulaması" başlıklı bölümünde; "3.6.3.2. 4631 sayılı Hayvan Islahı Kanununun 4 üncü maddesi kapsamında hayvan ıslahı, yetiştirme ve pazarlama amacı ile tüzel kişiliğe sahip özel hukuk hükümlerine tabi kooperatif nitelikli olarak kurulan birlikler Kurumlar Vergisi Kanunu ve KDV Kanununun 17/1-a ve 17/4-h maddeleri hükümlerinin uygulaması bakımından kooperatif olarak değerlendirilmektedir.

KDV Kanununun 17/1-a maddesinde ifade edilen tarımı yaymak, ıslah ve teşvik amacı, toprak analizleri; tarla denemeleri; zirai araştırmaların yapılması; hububat sebze ve meyve üzerine yapılan araştırma, inceleme ve ıslah çalışması; zirai mahsullerin muayene edilmesi, fumigasyona tabi tutulması; damızlık tohum ve hayvan yetiştirilmesi; orman yollarının yapılması; damızlık hayvan, damızlık fide, fidan, bağ çubuğu, tohum ve faydalı böcekler gibi teslim ve hizmetleri kapsamaktadır.

..." açıklaması yer almaktadır.

Buna göre, kooperatifiniz tüzel kişiliğine bağlı oluşan iktisadi işletme tarafından üyelerine ve üye olmayanlara verilen biçerdöver ile hububatları biçme hizmeti, 3065 sayılı KDV Kanununun 1/1 inci maddesi gereği KDV'ye tabi olacaktır.

Öte yandan, kooperatif ile kooperatif tüzel kişiliğine bağlı iktisadi işletmenin iş ve işlemlerine ilişkin KDV beyanlarının Kooperatife ilişkin mükellefiyet kaydı üzerinden yapılması gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Resmî Bilgi Uyarısı: Bu içerikler Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığı kamu arşivinin yerel kopyasıdır. Resmî ve hukuki işlemlerde Resmî Gazete yayımı esastır.

Üyelik Girişi Gereklidir

Mevzuata özel AI Vergi Forumu tartışmalarına katılmak ve mevzuatları kişisel çalışma profilinize kaydetmek için ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

Giriş Yap Ücretsiz Kayıt Ol

AI Vergi Forumu: Kooperatife ait biçerdöverin ortaklara ve ortak olmayanlara…

Bu mevzuat maddesi, fıkra istisnaları ve uygulama esaslarına dair uzman tartışma ve AI ön analiz alanı.

Mevzuat Tartışmaları

Yükleniyor...

Yeni Tartışma / Soru Aç

Yapay Zekâ Mevzuat Analizi & Yorumu: Kooperatife ait biçerdöverin ortaklara ve ortak olmayanlara…

Bu analiz platformun yapay zekâ mevzuat motoru tarafından gerekçeli olarak üretilmiştir.

Yapay Zekâ Genel Özeti

### **Kooperatife Ait Biçerdöverin Ortaklara ve Ortak Olmayanlara Kullandırılmasında Vergi Uygulamaları – Mevzuat Analizi** --- --- ### **1. Mevzuatın Temel Amacı ve Ana Düzenlemesi** Kooperatiflerin **kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi** için **ana sözleşmede yer alan şartlara fiilen uyulmasını** ve **faaliyetlerin sadece ortaklarla sınırlı olmasını** temin etmek, **ortak dışı işlemlerin** (ortak olmayanlarla veya ana sözleşme dışı konularda yapılan işlemler) vergilendirilmesini **ayrı bir iktisadi işletme** üzerinden yapılandırmaktır. Hedef, kooperatiflerin asli amacına (ortakların ekonomik çıkarlarını koruma) odaklanmasını sağlamak ve **vergi adaletini** ortak dışı faaliyetlerde de gözetmektir. --- --- ### **2. Kritik Maddeler, Temel Müesseseler ve Yaptırımlar** #### **A. Kurumlar Vergisi Yönünden** ##### **I. Muafiyet Şartları (5520 sayılı KVK m.4/1-k)** Kooperatiflerin **kurumlar vergisinden muaf** olabilmesi için ana sözleşmelerinde **zorunlu 4 şart** yer almalı ve fiilen uygulanmalıdır: - **Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması** - **Yönetim kurulu başkan/üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi** - **Yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması** - **Sadece ortaklarla iş görülmesi** (ortak dışı işlem yapılamaz). > **İstisna:** *Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri* ile *yapı kooperatifleri* (koşulları taşımak kaydıyla) muafiyetten yararlanabilir. ##### **II. Ortak Dışı İşlem Tanımı ve Sonuçları** - **Ortak dışı işlemler:** - Ortak olmayan kişilerle yapılan işlemler. - Ana sözleşmede yer almayan konularda ortaklarla yapılan işlemler. - **İstisnalar:** - Ekonomik ömrünü tamamlamış demirbaş/makine/teçhizatın elden çıkarılması. - Yapı kooperatiflerinin arsa kat karşılığı işyeri/konut elde etmesi. - **Vergisel Sonuç:** - Ortak dışı işlemler nedeniyle **kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme** oluşur. - Bu işletmenin kazançları **kurumlar vergisine tabi** tutulur (1/1/2018’den itibaren). - **Muafiyetin devamı:** Ortak içi işlemler muafiyetten yararlanmaya devam eder. ##### **III. Uygulamaya İlişkin Usul ve Esaslar** - **Ayrım Yükümlülüğü:** - Ortak dışı işlemlerin hasılat, maliyet ve giderleri **diğer işlemlerden ayrı izlenmeli**. - Defter kayıtlarında bu ayrım **açıkça görülebilmelidir**. - **Mükellefiyet Tesisi:** - Ortak dışı işlemler için **kooperatif adına ayrı iktisadi işletme mükellefiyeti** oluşturulur. - 1/1/2018 öncesinde tesis edilmiş mükellefiyetler, şartları taşıyan kooperatifler için **sonlandırılabilir**. ##### **IV. Özelgeye Konu Durum** - **Kooperatif ana sözleşmesinde:** - Amaç: Ortakların tarımsal faaliyetlerini geliştirmek (bitkisel/hayvancılık/ormancılık). - Faaliyet konuları: Ortakların makine/ekipman ihtiyaçlarını temin etmek ve **makine parkını ortaklara veya üçüncü kişilere kullandırmak**. - **Değerlendirme:** - **Ortaklara kullandırma:** Ana sözleşmeye uygun ve **muafiyete engel değil** (şartlar taşınıyorsa). - **Üye olmayanlara kullandırma:** **"Ortak dışı işlem"** olarak nitelendirilir → **Ayrı iktisadi işletme** üzerinden **KV’ye tabi**. --- #### **B. Katma Değer Vergisi Yönünden** ##### **I. Genel Çerçeve (3065 sayılı KDVK)** - **Vergi Konusu:** Ticari/sınai/zirai faaliyet çerçevesindeki teslim ve hizmetler (m.1/1). - **İstisna:** Tarımsal amaçlı kooperatiflerin **tarımı yaymak, ıslah etmek ve teşvik etmek** amacıyla yaptığı teslim/hizmetler **KDV’den müstesna** (m.17/1-a). ##### **II. Tarımsal Kooperatiflerde KDV Uygulaması** - **İstisna Kapsamı:** - Toprak analizleri, zirai araştırmalar, damızlık tohum/hayvan yetiştirilmesi, orman yolları vb. - **Biçerdöver kullanımı:** Ana faaliyet alanına girmediği sürece **istisna kapsamında değildir**. - **Özel Durum:** - Kooperatifin **üyelere** biçerdöver hizmeti sunması: - Ana sözleşmede yer alıyorsa ve **tarımsal amaç** taşıyorsa **KDV istisnası** uygulanabilir. - **Üye olmayanlara** sunulması: **Ticari faaliyet** olarak kabul edilir → **KDV’ye tabi**. - **Beyan Yükümlülüğü:** - Ortak dışı işlemlerden doğan KDV, **kooperatifin mükellefiyet kaydı** üzerinden beyan edilir. --- --- --- ### **3. Önceki Uygulamalardan Temel Fark** **7061 sayılı Kanun ile 1/1/2018’den itibaren:** - **Yapısal Yenilik:** Ortak dışı işlemler **kooperatifin muafiyetini ortadan kaldırmıyor**, ancak bu işlemler **ayrı bir iktisadi işletme** olarak değerlendiriliyor ve **sadece bu işletmenin kazançları KV’ye tabi tutuluyor**. - **Mükellef Hakları:** Kooperatifler, ortak içi faaliyetlerini **muafiyetten yararlanarak** sürdürebilirken, ortak dışı faaliyetleri **vergilendirme yükümlülüğünü sınırlı tutabiliyor**. - **İdari İşleyiş:** Ortak dışı işlemlerin **ayrı hesaplanması ve izlenmesi** zorunluluğu, **şeffaflık ve denetim kolaylığı** sağlıyor. --- --- ### **4. Özet Karar Matrisi** | **Durum** | **Kurumlar Vergisi** | **KDV** | **Gerekçe** | |-----------|----------------------|---------|-------------| | **Ortaklara biçerdöver kullandırma** | Muaf (şartlar taşınıyorsa) | İstisna (tarımsal amaçlıysa) | Ana sözleşmede yer alan faaliyet | | **Üye olmayanlara biçerdöver kullandırma** | **KV’ye tabi (ayrı iktisadi işletme)** | **KDV’ye tabi** | Ortak dışı işlem | | **Ortak içi + dışı karışık faaliyet** | Ortak içi muaf, dışı KV’ye tabi | Ayrı beyan gerekiyor | Ayrım zorunluluğu |

Mükellefler Açısından Değerlendirme

### 1. KAPSAM #### Etkilenen Mükellef Grupları - **Kooperatifler** (Özellikle tarımsal amaçlı kooperatifler) - **Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç** tüm kooperatifler - **Yapı kooperatifleri** (sınırlı şartlarda) - **Ortak dışı işlem yapan kooperatifler** - Ortak olmayanlara hizmet sunanlar (örn. biçerdöver kiralama) - Ana sözleşmede yer almayan konularda ortaklarla iş yapanlar --- ### 2. MALİ VE OPERASYONEL ETKİ #### Kurumlar Vergisi (KV) - **Muafiyet Şartları**: - Ana sözleşmede **sermaye üzerinden kazanç dağıtım yasağı**, **yönetim kurulu ücret yasağı**, **yedek akçe dağıtım yasağı**, ve **sadece ortaklarla iş görülmesi** hükümleri bulunmalı ve fiilen uygulanmalı. - **Ortak dışı işlemler** (örn. biçerdöverin üye olmayanlara kullandırılması): - Kooperatif tüzel kişiliğine bağlı **ayrı bir iktisadi işletme** oluşur. - Bu işletmenin kazançları **KV’ye tabi** (1/1/2018’den itibaren). - Ortak içi işlemler **KV muafiyeti** devam eder (şartlar sağlanıyorsa). - **Ek Yükümlülükler**: - Ortak dışı işlemlerin hasılat, maliyet ve giderleri **ayrı izlenmeli** ve defterlerde ayrı kaydedilmeli. - **KV mükellefiyeti** tesisi gerekebilir (ortak dışı işlemler için). #### Katma Değer Vergisi (KDV) - **Tarımsal amaçlı kooperatifler**: - **KDV istisnası** (KDV Kanunu m.17/1-a): - Tarımı yaymak, ıslah/teşvik amacıyla yapılan teslim/hizmetler istisna. - **Örnek**: Toprak analizleri, damızlık tohum/hayvan yetiştirme, zirai araştırmalar. - **İstisna Dışı Durumlar**: - Biçerdöverin **üye olmayanlara** kullandırılması **KDV’ye tabi** (KDV Kanunu m.1/1). - Kooperatif tüzel kişiliğine bağlı **iktisadi işletmenin** KDV beyanları, kooperatifin mükellefiyet kaydı üzerinden yapılır. - **Operasyonel Etki**: - **Faturalama**: Ortak dışı işlemler için KDV’li fatura düzenlenmeli. - **Beyan**: KDV beyannameleri, kooperatifin mevcut kaydı üzerinden verilmeli. --- ### 3. EYLEM PLANI (NE YAPILMALI?) #### Kurumlar Vergisi - **Ana Sözleşme Kontrolü**: - Muafiyet şartlarını (sermaye kazancı yasağı, sadece ortaklarla iş vb.) içerdiğinden emin olun. - Eksiklik varsa **ana sözleşme değişikliği** yapın ve ticaret siciline tescil ettirin. - **Ortak Dışı İşlemler İçin**: - **Ayrı İktisadi İşletme Kaydı**: - Ortak dışı işlem yapıyorsanız, **kooperatif tüzel kişiliğine bağlı iktisadi işletme** için KV mükellefiyeti tesis ettirin. - **Tesis Tarihi**: İlk ortak dışı işlemin gerçekleştiği tarihte. - **Muhasebe Ayrımı**: - Ortak içi/ortak dışı hasılat, maliyet ve giderleri **ayrı hesaplarda** izleyin. - Defter kayıtlarında **belirgin ayrım** sağlayın (örn. "Ortak Dışı Hizmet Gelirleri" hesabı). - **Beyan Yükümlülükleri**: - Ortak dışı kazançlar için **KV beyannamesi** (yıllık) verin. - **Vergi Matrahı**: Sadece ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançlar dikkate alınır. #### Katma Değer Vergisi - **KDV İstisnasından Yararlanma**: - Tarımsal faaliyetlere yönelik hizmetler (örn. biçerdöverin ortaklara kiralanması) **KDV istisna** kapsamında olabilir. - **Şart**: Hizmetin **tarımı yaymak/ıslah/teşvik** amacına uygun olması (örn. ortakların üretimini desteklemek). - **KDV’ye Tabi İşlemler**: - Biçerdöverin **üye olmayanlara** kiralanması **KDV’ye tabi** (genel oran: %18). - **Faturalama**: - Üye olmayanlara **KDV’li fatura** kesin. - Faturada **iktisadi işletmenin** adı (kooperatif tüzel kişiliğine bağlı) belirtilebilir. - **Beyan**: - KDV beyannameleri **kooperatifin mevcut KDV kaydı** üzerinden verilmeli. - Ortak dışı işlemler için **ayrı KDV hesapları** tutun. - **Belge ve Kayıt Düzeni**: - Ortak/üye olmayan **ayrımı** faturalarda ve muhasebe kayıtlarında net olmalı. - **KDV İndirim Hakkı**: Girdilerde KDV indirimi talep ediliyorsa, **indirim konusu KDV’nin** ortak dışı işlemlerle ilgili olması gerekiyor. #### Genel Uygulama - **Süreler**: - **KV Beyannamesi**: Yıllık (ertesi yılın **1 Nisan’ına kadar**). - **KDV Beyannamesi**: Aylık/3 aylık (beyanname veriliş tarihine göre). - **Cezai Yaptırımlardan Kaçınma**: - **Gecikme Zammı**: Süreinde beyan verilmezse %1.6–%2.4 oranında gecikme zammı. - **Usulsüzlük Cezası**: Yanlış/eksik beyanlarda **%10–%50** oranında ceza (asgari 1.000 TL). - **Önlem**: Otomatik hatırlatma sistemleri kullanın (örn. GİB’in e-Beyanname takvimi). --- ### 4. EK ARAŞTIRMA - **Resmi Gazete ve Mevzuat**: - 5520 sayılı **Kurumlar Vergisi Kanunu** m.4/(k) (muafiyet şartları). - 3065 sayılı **KDV Kanunu** m.17/1-a (tarımsal kooperatif istisnası). - **1 Seri No.lu KV Genel Tebliği** (4.13. Kooperatifler bölümü). - **60 Seri No.lu KDV Sirküleri** (3.6.3. Tarımsal Kooperatifler). - **Özelge Bağlamı**: - **Bursa Defterdarlığı’nın 25.02.2026 tarihli özelgesi**, kooperatiflerin biçerdöver kiralaması durumunda: - Ortaklara: **KV muafiyeti** (şartlar sağlanıyorsa) + **KDV istisnası** (tarımsal amaçlı). - Üye olmayanlara: **KV’ye tabi iktisadi işletme** + **KDV’ye tabi hizmet**. ```

Vergi Personeli Açısından Değerlendirme

### **1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ** #### **Kurumlar Vergisi Uygulaması** - **Muafiyet Şartları Kontrolü**: - Kooperatifin ana sözleşmesinde **sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması**, **yönetim kurulu üyelerine kazanç payı verilmemesi**, **yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması** ve **sadece ortaklarla iş görülmesi** hükümlerinin bulunup bulunmadığını **ana sözleşme incelemesi** ile teyit et. - Fiili uyumun denetlenmesi: - Ortak dışı işlem (üye olmayanlara hizmet) tespit edildiğinde, **kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme** oluşturulduğu kabul edilerek, bu işletme adına **kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecek**. - **1/1/2018 öncesi** ortak dışı işlemler nedeniyle mükellefiyet kaydı bulunan kooperatiflerde, diğer muafiyet şartları taşıyorsa, **mükellefiyet kaydının sonlandırılması** ve **1/1/2018 sonrası** ortak dışı işlemler için **yeni iktisadi işletme nezdinde mükellefiyet tesisi** gerekir. - **Ortak Dışı İşlemlerin İzlenmesi**: - Ortak dışı işlemlerden elde edilen **hasılat, maliyet ve giderler** diğer işlemlerden **ayrı izlenmeli** ve defter kayıtlarında bu ayrım **açıkça görülmelidir**. - Biçerdöverin **ortaklara** kullanımı: Ana sözleşmede yer alan faaliyet konusunda (tarımsal üretim destek hizmeti) **ortak içi işlem** olarak değerlendirilir, **kurumlar vergisinden muaf**. - Biçerdöverin **üye olmayanlara** kullanımı: **Ortak dışı işlem** olarak nitelendirilir, **iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi**. - **Vergi Tarh ve Tahakkuku**: - Ortak dışı işlemlerden doğan kazançlar için **iktisadi işletme adına** kurumlar vergisi beyannamesi verilecek. - **Beyan dönemleri** ve **matrah hesaplaması** ayrı tutulmalı. #### **Katma Değer Vergisi (KDV) Uygulaması** - **KDV Muafiyeti**: - Kooperatifin **tarımsal amaçlı** olması ve **ana sözleşmesinde** tarımı teşvik/ıslah amaçları yer alıyorsa, **üyelere verilen hizmetler** KDV’den **istisna** (KDV Kanunu m. 17/1-a). - **Üye olmayanlara verilen biçerdöver hizmeti**: - **KDV’ye tabi** (KDV Kanunu m. 1/1). - **Beyan**: Kooperatifin kendi mükellefiyet kaydı üzerinden yapılır (iktisadi işletme ayrı KDV mükellefiyeti oluşturmaz). - **Fatura ve Belge Düzeni**: - Üye olmayanlara yapılan hizmetler için **KDV’li fatura** kesilmesi zorunlu. - Üyelere yapılan hizmetler için **KDV istisna belgesi** (gerekirse) düzenlenmeli. --- ### **2. DENETİM VE RİSK ALANLARI** #### **Kurumlar Vergisi Denetim Riskleri** - **Ana Sözleşme Uygunsuzluğu**: - Ana sözleşmede **ortak dışı işlemlere izin veren** veya **sadece ortaklarla iş görülmesi** hükmünün eksik/yanlış olması. - **Fiili uygulama** ile ana sözleşme arasındaki uyumsuzluk (örn: üye olmayanlara hizmet veriliyor ama sözleşmede yasak değil). - **Ortak Dışı İşlemlerin Tespiti**: - Biçerdöverin **üye olmayanlara kullanımı**nın **defter kayıtlarında izlenmemiş** olması. - **Hasılat ve gider ayrımı**nın yapılmaması (ortak içi/ortak dışı karışık kayıtlar). - **İktisadi işletme mükellefiyetinin tesis edilmemesi** (2018 sonrası ortak dışı işlemlerde). - **Muafiyetin Kötüye Kullanımı**: - Kooperatifin **asli faaliyetinin dışında** (örn: ticari kiralama) biçerdöver kullanımı. - **Yönetim kurulu üyelerine** dolaylı kazanç aktarımı (örn: düşük bedelle kiralama). #### **KDV Denetim Riskleri** - **İstisna Koşullarının İhlali**: - Üyelere verilen hizmetin **tarımsal amaçlı olmadığının** tespiti (örn: ticari taşımacılık). - **Üye olmayanlara hizmet verilirken KDV istisnasının yanlış uygulanması**. - **Beyan ve Tahsilat Hataları**: - Ortak dışı işlemler için **KDV’nin beyan edilmemesi** veya **yanlış oran uygulanması**. - **Fatura kesilmemesi** veya **yanlış fatura türü** (örn: üye olmayan için KDV’siz fatura). #### **Diğer Riskler** - **Tebligat ve Süreç Yönetimi**: - Ortak dışı işlemler nedeniyle **mükellefiyet tesisinin geciktirilmesi**. - **İç yazışmalarda** iktisadi işletmenin varlığına dair belirsizlik. --- ### **3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER** #### **VEDOP/Sistem Kayıtları** - **Mükellefiyet Yönetimi**: - Ortak dışı işlemler için **iktisadi işletme adına kurumlar vergisi mükellefiyeti** VEDOP’tan **ayrı bir kayıt** olarak tesis edilmeli. - **KDV mükellefiyeti**: Kooperatifin ana kaydında devam eder, iktisadi işletme için **ayrı KDV kaydı oluşturulmaz**. - **Defter ve Belge İntibakı**: - **Yevmiye ve büyük defterde**: - Ortak içi ve dışı işlemler **ayrı hesap kodları** ile izlenmeli. - **7/A ve 7/B seçenekleri** dikkate alınmalı (genelde 7/B). - **Malzeme ve Amortisman Kayıtları**: - Biçerdöverin **amortisman gideri**, ortak içi/dışı kullanım oranına göre **paylaştırılmalı**. #### **İç Yazışma ve Sorgulamalar** - **Mükellef Sorgulaması**: - Kooperatifin **ana sözleşmesi** ve **faaliyet konuları** sorgulanarak, **ortak dışı işlem** olup olmadığı tespit edilmeli. - **Üye listesi** ile hizmet alanların karşılaştırılması (üye/üye olmayan ayrımı). - **Denetim Raporları**: - **Ortak dışı işlem tespiti** halinde, **iktisadi işletme mükellefiyetinin tesisine** ilişkin **iç yazı** düzenlenmeli. - **KDV istisnasının** uygulanabilirliği konusunda **vergi dairesi görüşü** alınmalı. #### **Tebligat ve Takip** - **Ortak Dışı İşlem Bildirimi**: - Kooperatiflerden **ortak dışı işlem beyanı** istenmeli (gönüllü beyan mekanizması). - **Cezai İşlemler**: - **Vergi ziyaı** (eğer ortak dışı işlemler beyan edilmediyse) veya **usulsüzlük cezası** (KDV beyan hataları). --- ```

Etki ve Uygulama Değerlendirmesi

### **Düzenlemenin Makroekonomik, Bütçe ve Vergi Adaleti Açısından Değerlendirmesi** --- ### **1. DÜZENLEMENİN AMACI** - **Kamu Maliyesine Gelir Sağlama**: - Ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançların **kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme** nezdinde **kurumlar vergisine tabi tutulması**, kamu gelirlerini artırmayı hedefler. - KDV uygulaması bakımından, **üye olmayanlara sunulan hizmetlerin vergilendirilmesi** de dolaylı olarak kamu gelirlerine katkı sağlar. - **Kayıt Dışılıkla Mücadele**: - Kooperatiflerin **ortak dışı faaliyetlerinin** (ör. biçerdöverin üye olmayanlara kullandırılması) **ayrı bir iktisadi işletme** olarak kayıt altına alınması, kayıt dışı ekonomik aktivitelerin izlenmesini kolaylaştırır. - **Hasılat, maliyet ve giderlerin ayrı izlenmesi** zorunluluğu, muhasebe disiplinini artırarak kayıt dışılığın önlenmesine katkı sunar. - **Vergi Tabanının Genişletilmesi**: - **Ortak dışı işlemlerin vergilendirilmesi**, kooperatiflerin sadece ortaklarla sınırlı faaliyetleri dışındaki kazançlarının da vergi kapsamına alınmasını sağlar. - **KDV istisnasının daraltılması**: Tarımsal amaçlı kooperatiflerin **üye olmayanlara sunduğu hizmetler** (biçerdöver kiralama) KDV’ye tabi tutularak vergi tabanı genişletilir. - **Yatırım Teşviki**: - Düzenlemenin **doğrudan yatırım teşviki** amacı taşımadığı görülür. Aksine, kooperatiflerin **ortak dışı faaliyetlerinde vergi yükü** artırıldığından, bu tür faaliyetlerin kısıtlanması veya maliyetlerinin yükseltilmesi söz konusudur. --- ### **2. PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER** #### **2.1. Tarımsal Kooperatifler ve Makine Kiralama Sektörü** - **Ortak Dışı Hizmetlerin Maliyeti Artışı**: - Üye olmayanlara biçerdöver kiralaması **KDV ve kurumlar vergisine tabi** hale gelerek **hizmet maliyetini yükseltebilir**. - Bu durum, **üye olmayan çiftçilerin alternatif kaynaklara yönelmesine** (ör. özel sektörden kiralama) neden olabilir. - **Rekabet Eşitsizliği**: - **Kooperatif üyeleri** için hizmetler **vergi muafiyeti** kapsamında sunulurken, **üye olmayanlar** için vergi yükü artırılır. - Bu, **kooperatif üyeliğini teşvik ederken**, üye olmayan çiftçiler aleyhine **fiyat avantajını ortadan kaldırır**. - **Kooperatiflerin Faaliyet Alanının Daralması**: - **Ortak dışı işlemlerin ayrı bir iktisadi işletme** olarak kabul edilmesi, kooperatiflerin **esnekliklerini kısıtlar**. - Kooperatifler, **üye olmayanlara hizmet sunmaktan kaçınabilir** (vergi yükü nedeniyle), bu da **sektördeki hükümet destekli altyapı hizmetlerinin azalmasına** yol açabilir. #### **2.2. Mükellef Psikolojisi ve Uyum Maliyetleri** - **Bürokratik Yük Artışı**: - **Hasılat, maliyet ve giderlerin ayrı izlenmesi** zorunluluğu, kooperatifler için **muhasebe ve uyum maliyetlerini artırır**. - Küçük ölçekli kooperatifler bu yükü karşılamakta zorlanabilir. - **Vergi Kaçakçılığı Riski**: - **Ortak dışı işlemlerin vergilendirilmesi**, kooperatifleri **kayıt dışı faaliyetlere yönlendirebilir** (ör. üye olmayanlara hizmetin fatura kesilmeden sunulması). - **Yatırım Kararları Üzerindeki Etki**: - Kooperatifler, **biçerdöver gibi yüksek maliyetli ekipmanları** satın almak yerine **kiralamayı tercih edebilir** (vergi yükünü azaltmak için). - **Ortak dışı faaliyetlerin vergilendirilmesi**, kooperatiflerin **sadece üyelerine odaklanmasına** yol açabilir. --- ### **3. HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME** #### **3.1. Vergi Tekniği ve Kanunilik İlkesi** - **Güçlü Yönler**: - **Ayrıntılı düzenleme**: Ortak içi/ dışı işlem ayrımı **net tanımlandırılmış**, uygulama usul ve esasları **Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmiştir**. - **Geri dönük uygulama engeli**: 1/1/2018 öncesinde tesis edilen mükellefiyetler **sonlandırılmakta**, yeni düzenleme bu tarihten itibaren uygulanmaktadır. - **Zayıf Yönler**: - **Belirsizlikler**: - **"Ortak dışı işlem" tanımının genişliği** (ana sözleşmede yer almayan konularda ortaklarla yapılan işlemler de dahil), **yorum farklılıklarına** yol açabilir. - **İktisadi işletmenin tesisi ve izlenmesi** konusunda pratikte uygulama zorlukları yaşanabilir. - **Vergi Barışı Potansiyeli**: - **Ortak dışı işlemlerden doğan kazançların ayrı izlenmesi** zorunluluğu, **geçmişe yönelik uyumsuzlukların** (ör. yanlış kayıtlar) **cezai yaptırımlara** yol açabilir. #### **3.2. Vergi Adaleti ve Eşitlik** - **Adil Yönler**: - **Ortak dışı faaliyetlerin vergilendirilmesi**, kooperatiflerin **vergi muafiyetinden haksız yararlanmasını engeller**. - **Üye olmayanların da vergi yükünü paylaşması**, **vergi eşitliği** ilkesiyle uyumludur. - **Adaletsizlik Riskleri**: - **Kooperatifler ile özel sektör arasında eşitlik yok**: - **Özel sektörde faaliyet gösteren tarım makineleri kiralama firmaları** ile kooperatiflerin **üye olmayanlara sunduğu hizmetler arasında vergi rekabeti** oluşabilir. - **Küçük kooperatifler aleyhine**: - **Bürokratik yük**, büyük kooperatiflere göre **küçük ölçekli kooperatifleri daha fazla zorlayabilir**. #### **3.3. Yargı Uyuşmazlıkları Potansiyeli** - **Olası Uyuşmazlık Konuları**: - **"Ortak dışı işlem" tanımına ilişkin ihtilaflar** (ör. ana sözleşmede yer almayan ancak tarımsal faaliyetle ilgili hizmetler). - **İktisadi işletmenin tesisine ilişkin usul hataları** (ör. ayrı mükellefiyet kaydının zamanında yapılmaması). - **KDV istisnasının kapsamı**: - **Tarımsal amaçlı kooperatiflerin üye olmayanlara sunduğu hizmetlerin KDV’ye tabi olmasının**, **17/1-a maddesindeki istisna hükümleriyle çatışma potansiyeli** vardır. --- ### **4. EK ARAŞTIRMA (Resmi Gazete ve Mevzuat Doğrultusunda)** - **5520 sayılı KVK’nın 4/(k) bendi** ve **1 seri no.lu KVK Genel Tebliği** incelendiğinde: - **Ortak dışı işlemler**, **1/1/2018’den itibaren ayrı iktisadi işletme** olarak kabul edilmekte ve **kurumlar vergisine tabi tutulmaktadır**. - **Kooperatiflerin ana sözleşme şartlarına uygunluğu**, muafiyetin devamı için **zorunludur**. - **3065 sayılı KDV Kanunu’nun 17/1-a maddesi**: - **Tarımsal amaçlı kooperatiflerin** **tarımı yaymak, ıslah ve teşvik amacıyla** yaptıkları teslim ve hizmetler **KDV’den istisnadır**. - **Üye olmayanlara sunulan hizmetler**, bu istisna kapsamında **değerlendirilmemektedir**. - **60 Seri No.lu KDV Sirküleri**: - **Tarımsal kooperatiflerin faaliyet alanları** detaylandırılmış, ancak **üye olmayanlara sunulan hizmetlerin vergilendirilmesi** konusunda **net bir istisna bulunmamaktadır**. --- **Sonuç**: Düzenleme, **kayıt dışılıkla mücadele ve vergi tabanını genişletme** amacına hizmet ederken, **kooperatiflerin faaliyet esnekliğini kısıtlar** ve **bürokratik yük getirir**. **Vergi adaleti açısından**, üye olmayanların da vergilendirilmesi olumlu olmakla birlikte, **rektabet eşitliği ve uygulama belirsizlikleri** dikkat edilmesi gereken konulardır.

İşlem