193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci Maddesinde Yer Alan Tevkifat Oranları Hakkında Karar (Karar Sayısı: 11734)

### 1. KAPSAM 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun Geçici 67 nci maddesi kapsamında yayımlanan bu Cumhurbaşkanı Kararı aşağıdaki mükellef gruplarını doğrudan ilgilendirmektedir: - **Gelir Vergisi Mükellefleri (Bireysel Yatırımcılar):** - Türk Lirası (TL) ve döviz cinsinden mevduat hesabı bulunan tam ve dar mükellef gerçek kişiler. - Yatırım fonu (para piyasası fonları, borçlanma araçları fonları vb.) katılma payı sahipleri. - Devlet tahvili, Hazine bonosu ve özel sektör borçlanma araçlarından faiz/itfa/alım-satım geliri elde edenler. - Repo gelirleri ve katılım bankalarındaki kar payı hesabı sahipleri. - **Kurumlar Vergisi Mükellefleri (Sermaye Şirketleri, Kooperatifler, İktisadi Kamu Kuruluşları):** - Nakit varlıklarını vadeli mevduat, fon, repo ve tahvil/bono gibi finansal araçlarda değerlendiren kurumlar (tam ve dar mükellefler). - **Finansal Kuruluşlar ve Aracı Kurumlar (Tevkifat Sorumluları):** - Bankalar, katılım bankaları, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri (tevkifatı kaynağında kesip Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile beyan etmekle yükümlü olanlar). --- ### 2. MALİ VE OPERASYONEL ETKİ GVK Geçici 67 nci madde kapsamındaki tevkifat (stopaj) oranlarının yeniden belirlenmesi mükellefler ve finansal kuruluşlar üzerinde şu etkileri yaratır: #### Mali Etkiler - **Net Getiri Değişimi:** - TL mevduat, katılım hesapları ve yatırım fonlarında vadelere göre uygulanan indirimli/standart stopaj oranları güncellenerek mükelleflerin net faiz ve kar payı getirileri doğrudan etkilenir. - Stopaj oranlarındaki artış ya da azalış, kurumların dönem sonlarında elde edeceği brüt faiz gelirinden kesilen nihai/mahsup

### 1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci maddesi kapsamındaki tevkifat oranlarına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı (Karar Sayısı: 11734), finansal araçlardan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesinde oran ve süre uyarlamalarını içermektedir. Vergi dairesi müdürlükleri ve ilgili servisler işlemlerini aşağıdaki esaslara göre yürütecektir: #### Tarh ve Tahakkuk Süreçleri - **Yürürlük ve Zaman Bakımından Uygulama:** - Kararın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla yeni açılan veya vadesi yenilenen TL mevduat ve katılma hesaplarına uygulanacak tevkifat oranları esas alınacaktır. - Vadesi karar tarihinden önce başlamış ve devam eden hesaplarda, vade sonuna kadar açılış tarihindeki oranlar (kazanılmış hak prensibi gereği) geçerliliğini korur. - Yatırım fonları ve menkul kıymet gelirlerinde iktisap (satın alma) tarihi ile elden çıkarma tarihi arasındaki yasal oran kademeleri dikkate alınmalıdır. - **Sorumlu Sıfatıyla Beyan (Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi):** - Tevkifat sorumlusu olan bankalar, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin Geçici 67 nci madde kapsamında verdikleri beyannameler (Muhtasar Kodları: 093, 094, 095 vb.) kontrol edilmelidir. - Matrah ve kesinti tutarlarının, yürürlük tarihine göre güncellenen oran tablolarıyla matematiksel uyumu tahakkuk aşamasında sistem üzerinden doğrulanmalıdır. #### Tahsilat, Mahsup ve İade Süreçleri - **Nihai Vergilendirme Niteliği:** - Gerçek kişilerce elde edilen mevduat faizi, repo ve katılım payı gelirleri üzerinden yapılan tevkifatlar nihai vergi niteliğinde olduğundan, bu gelirler için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek ve diğer gelirler nedeniyle verilen beyannamelere dahil edilmeyecektir. - **Kurumlar Vergisi Mükelleflerinde Mahsup:** - Kurumlar vergisi mükelleflerinin bilançolarına dahil finansal varlıklardan yapılan tevkifatlar, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinden mahsup edilecektir. Mahsup taleplerinde tevkifatı yapan finans kuruluşunun vergi kimlik numarası, kesinti tutarı ve döküm listelerinin uyumu aranmalıdır. - **Yersiz/Fazla Kesinti Düzeltmeleri:** - Bankaların sistemsel parametre gecikmelerinden kaynaklanan fazla tevkifat uygulamalarında, Vergi Usul Kanununun (VUK) 116-126. maddeleri uyarınca düzeltme zamanaşımı içinde düzeltme fişi düzenlenerek iade/mahsup işlemi tekemmül ettirilecektir. --- ### 2. DENETİM VE RİSK ALANLARI Vergi Müfettişleri ve Gelir Uzmanları/Denetmenleri tarafından yürütülecek risk analizleri ve vergi incelemelerinde odaklanılması gereken kritik hususlar: #### Vade ve Hesap Yenileme Manipülasyonları - **Kırık Vadeli Hesaplar ve Erken Kapama:** Vadesinden önce kapatılan veya ara dönemde faiz/kâr payı tahakkuk ettirilen hesaplarda, düşük oranlı uzun vadeli stopaj uygulanıp uygulanmadığı; vadenin bozulması halinde mevzuatın emrettiği kısa vadeli orana göre ikmalen tarhiyat gerekip gerekmediği denetlenmelidir. - **Geriye Dönük Valör Riski:** Hesap açılış veya vade uzatım tarihlerinin sistemsel olarak geriye dönük valörle eski (daha düşük) tevkifat oranlarından yararlandırılacak şekilde manipüle edilip edilmediği incelenmelidir. #### Yatırım Fonları Portföy Kompozisyonu ve Tür Ayrımı - **Hisse Yoğun Fon İstisnası (%0 Tevkifat):** Portföyünün en az %80'i BIST hisse senetlerinden oluşan fonlarda uygulanan %0 stopaj avantajının, fon portföy sınırlamalarının ihlal edildiği dönemlerde haksız yere sürdürülüp sürdürülmediği kontrol edilmelidir. - **Fon Katılma Payı Elden Çıkarma Kazançları:** Değişken, karma, eurobond ve para piyasası fonlarının elden çıkarılmasında, iktisap tarihine bağlı olarak Karar kapsamındaki güncel oranların uygulanıp uygulanmadığı teyit edilmelidir. #### Kurumlar Vergisi Matrahı ve Ticari Kazanç Ayrımı - **GVK Geçici 67/5 ve KVK Entegrasyonu:** Kurumlar vergisi mükelleflerinin Geçici 67 kapsamındaki tevkifata tabi kazançlarını ticari kazançlarına dahil ederek beyan edip etmedikleri (brütleştirme kontrolü) ve stopajı haksız yere doğrudan nihai kabul edip matrah dışı bırakıp bırakmadıkları riskli alandır. - **Örtülü Kazanç ve İlişkili Kişi Hesapları:** Kurum ortaklarının şahsi mevduat faiz gelirleri ile şirket mevduatlarının faiz oranları ve stopaj farklılıkları üzerinden kâr aktarımı yapılıp yapılmadığı incelenmelidir. --- ### 3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER Operasyonel süreçlerin kesintisiz işlemesi ve mükellef ihtilaflarının önlenmesi için vergi dairesi içi koordinasyon adımları: #### VEDOP ve E-Beyanname Yönetimi - **Kod ve Tarife Güncellemeleri:** e-Beyanname formatlarında Geçici 67 kapsamındaki ödeme türü kodlarına ait tevkifat oranlarının, Kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı yürürlük tarihi itibarıyla sistem parametrelerine eksiksiz işlendiği kontrol edilmelidir. - **Tevkifat Listesi Çapraz Kontrolü (BTRANS/GEKSİS):** - Banka ve aracı kurumlar tarafından BTRANS (Bilgi Transfer Sistemi) üzerinden GİB’e aktarılan veriler ile mükelleflerin mahsup bildirimleri GEKSİS üzerinden otomatik eşleştirilmelidir. - Uyuşmazlık durumunda "Sistem Tevkifat Doğrulama" ekranları üzerinden veri tutarlılığı sorgulanmalıdır. #### İdari Yazışmalar ve Mükellef Bilgilendirme - **Özelge ve Görüş Talepleri:** Vade geçişleri, fon dönüşümleri veya döviz cinsi hesapların TL'ye çevrilmesi (KKM vb.) sonrası oluşan faizlerin stopaj oranlarına ilişkin tereddütlerde mükellefler doğrudan Gelir Yönetimi Dairesi Başkanlığı'nın güncel sirküler ve iç genelgelerine yönlendirilmelidir. - **Tarhiyat Öncesi / Sonrası Uzlaşma İşlemleri:** GVK Geçici 67 kapsamında bankalar aleyhine yapılan tarhiyatlarda, stopajın yasal sorumlusu banka olmakla birlikte vergi yüklenicisinin mudi olduğu göz önüne alınarak VUK uzlaşma süreçleri bu mahiyete göre yürütülmelidir.

### 1. DÜZENLEMENİN AMACI VE MALİ DEĞERLENDİRME 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun (GVK) Geçici 67 nci maddesi kapsamındaki tevkifat oranlarının yeniden belirlenmesi/düzenlenmesi; makro-finansal istikrar, dezenflasyon süreci ve bütçe dengesi ekseninde çok boyutlu hedeflere hizmet etmektedir: - **Kamu Maliyesine Gelir Sağlama (Birincil Amaç):** - Finansal getiri oranlarının (politika ve mevduat faizleri) yüksek seyrettiği konjonktürde, faiz ve kâr payı gelirleri üzerinden alınan tevkifat oranlarının artırılması veya normalleştirilmesi, merkezi yönetim bütçesine doğrudan, hızlı ve tahsilat maliyeti sıfıra yakın bir nakit akışı sağlar. - **Vergi Tabanını Genişletme ve Normalleşme:** - Kriz veya kur şokları dönemlerinde uygulanan indirimli/sıfır stopaj teşviklerinin (örneğin KKM veya kısa vadeli TL mevduat teşvikleri) kademeli olarak sonlandırılması, vergi tabanında oluşan aşınmayı (vergi harcamalarını) onarma amacını taşır. - **Tasarruf Tercihlerini ve Para Politikasını Destekleme:** - TL mevduat, fon, tahvil ve döviz tevdiat hesapları (DTH) arasındaki tevkifat makasının ayarlanması; ters dolarizasyonu destekleme, KKM'den standart TL mevduata geçişi teşvik etme ve finansal sistemdeki vade yapısını uzatma fonksiyonunu icra eder. --- ### 2. PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER #### Finans ve Bankacılık Sektörü Üzerindeki Etkiler - **Mevduat Maliyeti ve Fonlama Yapısı:** Tevkifat oranlarındaki artış, mudinin talep ettiği "net getiri" beklentisini yükselterek bankaların mevduat faiz maliyetlerini yukarı yönlü baskılayabilir. - **Vade Uzaması Teşviki:** Farklı vadeler için kademeli stopaj oranları (kısa vadede yüksek, 6 ay ve 1 yıldan uzun vadede daha düşük stopaj) uygulanarak, bankacılık sisteminin en temel yapısal sorunu olan kısa mevduat vadesinin uzatılması hedeflenir. - **Yatırım Fonları ve Sermaye Piyasalarına Yönelim:** TL mevduat stopajlarının artırılması, hisse senedi yoğun fonlar veya vergisel avantajı korunan diğer sermaye piyasası araçlarına (fon sepetleri, Eurobond, hisse senedi) olan talebi canlandırabilir. #### Mükellef Psikolojisi ve Makroekonomik Dinamikler - **Reel Getiri ve Enflasyon Yanılsaması:** Yüksek enflasyon ortamında nominal faiz üzerinden stopaj kesilmesi, reel getirinin negatif olduğu durumlarda dahi vergi ödenmesine yol açar. Bu durum mükellef nezdinde verginin "gelir üzerinden" değil, "anapara/servet üzerinden" alındığı algısını pekiştirir. - **Dolarizasyon / Yastık Altı Riski:** TL varlıkların net getirisinin stopaj artışları nedeniyle aşınması, dövize veya altına kaçış eğilimini (dolarizasyonu) tetikleme potansiyeli taşır. Bu nedenle para politikası faiz düzeyi ile tevkifat oranları arasındaki senkronizasyon kritik önemdedir. --- ### 3. HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME #### Vergi Tekniği ve Kanunilik İlkesi - **Güçlü Yönler:** - **Anayasal Yetki Devri:** Anayasa'nın 73/son maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı'na verilen "oran belirleme" yetkisi çerçevesinde yapılmış olup, şekli anlamda kanunilik ilkesine ve GVK Geçici 67. maddedeki yasal alt ve üst sınırlara tam uyumludur. - **Tahsilat Etkinliği:** Stopaj (kaynakta kesinti) mekanizması, beyan usulüne kıyasla vergi güvenliğini maksimize eder, vergiye uyum maliyetini mükellef için asgari seviyeye indirir. - **Zayıf Yönler:** - **Geçiciliğin Kalıcılaşması:** 2006 yılından bu yana yürürlükte olan ve adı "Geçici" olan 67 nci maddenin sürekli uzatılması ve oranların Cumhurbaşkanı Kararları ile sık sık değiştirilmesi, mevzuat öngörülebilirliğini zayıflatmaktadır. #### Vergi Adaleti ve Anayasal İlkeler - **Ödeme Gücü İlkesinin Aşınması:** Sabit oranlı stopaj yöntemi (nihai vergilendirme), artan oranlı gelir vergisi tarifesini devre dışı bırakır. Yüksek tasarruf sahibi ile küçük tasarruf sahibinin aynı oranda stopaja tabi olması dikey adaleti (vertical equity) zedelemektedir. - **Nominal Gelirin Vergilendirilmesi:** Enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayan faiz gelirlerinin brüt tutar üzerinden tevkifata tabi tutulması, "gerçek safi gelirin" vergilendirilmesi ilkesiyle çelişmektedir. #### Yargı Uyuşmazlığı Potansiyeli - Kararın yürürlük tarihi ile faiz tahakkuk/hesaplama dönemlerinin çakıştığı geçiş süreçlerinde (özellikle vadesi karar öncesinde başlayıp karar sonrasında biten mevduat/repo işlemleri veya fon itfalarında) oran uygulamasına dair teknik yargı ihtilafları doğabilmektedir. Kararın açık geçiş hükümleri içermesi bu riski minimize eder.