2-a) Hayat standardı temel gösterge tutarı; faaliyetin yapıldığı takvim yılı sonunda geçerli olan ve 16 yaşından büyük sanayi kesiminde çalışan işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının, birinci sınıf tacirleri için, 3, 1 katı, ikinci sınıf tacirleri için 1,8 katı, serbest meslek erbabı için de 2,8 katıdır.
b) Ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının zarar beyanı da dahil olmak üzere, bu faaliyetleri ile ilgili olarak beyan edecekleri kazançları, temel gösterge tutarlarına hayat standardı göstergelerine göre belirlenen ilavelerin yapılması suretiyle bulunacak tutardan düşük olduğu takdirde, bu maddeye göre belirlenen tutar, vergi tarhına esas gelirin hesaplamasında ilgili kazanç tutarı olarak dikkate alınır.
c) Bir mükellefin aynı yılda ticari ve mesleki faaliyette bulunması halinde, temel gösterge tutarı her bir kazanç için ayrı ayrı uygulanır.
Aynı veya ayrı neviden birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunan mükellefin temel gösterge tutarına, birden sonraki her bir işyeri için temel gösterge tutarının % 50'si oranında ilave yapılır.
Ticari faaliyette bulunan adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların bu ortaklık veya şirkete ilişkin temel gösterge tutarı; ortakların birisi için temel gösterge tutarı, diğer ortakların her biri için temel gösterge tutarının % 50'si dikkate alınmak suretiyle tespit edilen toplam tutarın, ortaklık ve şirket mukavelelerinde yazılı hisse oranlarında, hisse oranları belli edilmemiş ise her ortağa eşit olarak ortak sayısına bölünmek suretiyle uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasında, adi ortaklıklara, kollektif, adi ve eshamlı komandit şirketlere ait işyerlerinin her biri, ortaklar bakımından ayrı ayrı işyeri hükmündedir.
Bu maddenin uygulanmasında, komanditer ortaklar dikkate alınmaz.
d) Bu fıkranın (a) ve (c) bentlerinde yer alan temel gösterge tutarları; 3030 sayılı Kanun uyarınca büyükşehir belediyesi olan illerin, büyükşehir belediye sınırları içinde faaliyette bulunan mükellefler için % 25 oranında artırılarak, kalkınmada öncelikli yörelerde faaliyette bulunan mükelleflerde ise, birinci derecede öncelikli yörelerde % 50 oranında, ikinci derecede öncelikli yörelerde % 40 oranında indirilerek dikkate alınır.
e) Bu fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerinde yer alan temel gösterge tutarları; faaliyetin ifa edildiği yöreler itibariyle altın imalatı ve/veya altın ticareti ile uğraşanlar için % 50 oranında artırılarak uygulanır.
f) (4325 sayılı Kanunun 9 ncu maddesiyle değişen bent, Yürürlük; 1997 yılı kazançlarına uygulanmak üzere 23.1.1998) İlk defa işe başlayan mükellefler ile götürülük şartlarını haiz olanlardan kendi isteği ile götürü usulden gerçek usule geçen mükellefler için işe veya gerçek usulde vergilendirilmeye başlanılan ve izleyen yılda hayat standardı esası uygulanmaz. (**)
g) Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 116'ncı maddesinde yer alan hayat standardı gösterge tablosunun;
_ 1 numaralı bendindeki tutarlar sırasıyla 2.000.000, 3.000.000 ve 5.000.000 lira,
_ 2 (b) numaralı bendindeki tutar 2.000.000 lira,
_ 3 numaralı bendindeki tutarlar sırasıyla 20.000.000 ve 4.000.000 lira,
_ 4 numaralı bendindeki tutarlar sırasıyla 4.000.000 ve 20.000.000 lira,
_ 5 numaralı bendindeki tutar 4.000.000 lira,
_ 6 numaralı bendindeki tutar 5.000.000 lira,
olarak uygulanır.
Hayat standardı gösterge tutarları, kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde % 50, kalkınmada ikinci derecede öncelikli yörelerde % 40 oranında indirilerek dikkate alınır.
Hayat standardı gösterge tutarları aile reisi beyanları da dahil olmak üzere bir defa dikkate alınır.
h) (4108 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle eklenen bent Geçerlilik; 1.1.1995 Yürürlük : 2.6.1995) 11 ve daha yukarı yaşta olan bir taşıtla münhasıran nakliyecilik faaliyetinde bulunan mükellefler hakkında, faaliyetin ifa edildiği yöreler itibariyle hayat standardı temel gösterge tutarını, % 75'e kadar indirmeye (95/7593 sayılı B.K.K. ile 11 ila 20 yaş arası bir taşıtla faaliyette bulunanlarda % 25, 21 ve daha yukarı yaşla bir taşıtta faaliyette bulunanlarda % 50 indirimli uygulanır. Yürürlük: 30.12.1995) Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu yetki, taşıtların yaşlarına göre gruplandırılarak farklı oranlar uygulanmak suretiyle de kullanılabilir. Bir araçtan yaşına bakmaksızın yalnız bir hayat standardı vergisi tahsil edilir.(***)
ı) (4108 Sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle eklenen bent Geçerlilik; 1.1.1995 Yürürlük : 2.6.1995) Ticari ve mesleki kazanç sahiplerinin tedavi maksadıyla yapacağı yurt dışı seyahatler ile bir defaya mahsus olmak üzere yapılan hac seyahatleri için hayat standardı ilave göstergeleri uygulanmaz.
Şu kadar ki, tedavi maksadıyla yapılan seyahatlerin ilgili sağlık kurullarından alınacak raporlarla tevsik edilmesi şarttır.
3. İptal: Ana.Mah.'nin 12/11/1991 tarih ve E.1991/7, K.1991/43 sayılı Kararıyla;
4. Çiftçiler, noter vekilleri, geçici yetkili noter yardımcıları ile ruhsatlı dava vekilleri hakkında hayat stardardı esası uygulanmaz.
5. Asgari ücret tutarının değiştirilmediği yıllarda esas alınacak temel göstergeler tutarı, önceki yılda uygulanan temel göstergeler tutarına, faaliyetin yapıldığı yıla ilişkinolarak Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında ilave yapılmak suretiyle tespit edilir.
Şu kadar ki, asgari ücret tutarının değiştirildiği yıllarda, asgari ücrete göre hesaplanan temel göstergeler tutarının, yukarıda yazılı esasa göre yeniden değerleme oranı dikkate alınarak belirlenen temel gösterge tutarından daha düşük olması halinde, yukarıda yazılı esasa göre tespit edilen temel gösterge tutarları dikkate alınır.
Bu maddenin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde yazılı, her bir yılda uygulanacak hayat standardı ilave göstergeler tutarları, temel göstergeler tutarında yapılan artışlar oranında artırılır.
Hayat standardı temel ve ilave göstergelerinin tespitinde 100.000 liraya kadar olan tutarlar nazara alınmaz.
6. Bu maddenin yürürlükte olduğu tarihlerde, Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 116'ncı maddesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
7. (3946 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle eklenen hüküm 1993 yılı gelirlerine de uygulanmak üzere Yürürlük; 30.12.1993) Mükellefler; kendilerine eşlerine ve çocuklarına ait ve üzerinden gelir vergisi ödenen gelirleri (hamiline yazılı mevduat ve hamiline yazılı menkul kıymetlerden elde edilen gelirler hariç) ile kendilerine ve eşlerine ait emekli, maluliyet, dul ve yetim aylığı bulunduğunu belgelendirdikleri takdirde, bu gelirler, hayat standardı esasına göre kazancın tespitinde izah nedeni gelir olarak kabul edilir.
8. (3946 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle 7 numaralı fıkra 8 numaralı fıkra olmuştur Yürürlük; 30.12.1993) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tayin ve tespitine Maliye Bakanlığı yetkilidir.
(*)(Değişmeden önceki ibare) 1/1/1990-21/12/1999
(**) f) (Değişmeden önceki şekli) (3946 sayılı Kanunun 27'nci maddesiyle değişen bent yürürlük: 1.1.1994) İlk defa işe başlayan mükelleflerde işe başlanılan yılda, götürülük şartlarını haiz olanlardan kendi isteği ile götürü usulden gerçek usule geçen mükelleflerde ise, gerçek usulde vergilendirilmeye başlandığı yıldan itibaren üç yıl süre ile faaliyette bulunulan yörede uygulanan temel gösterge tutarının yarısı uygulanır.
(***) (95/7593 sayılı BKK göre; 1995 ve müteakip yıllara ilişkin hayat standardı esasına göre kazancın tespitinde, münhasıran nakliyecilik faaliyetinde bulunan mükellefler hakkında faaliyetin ifa edildiği yöreler itibariyle uygulanmakta olan haya sandardı temel gösterge tutarları 11 ila 20 yaş arası bir taşıtla faaliyette bulunanlarda %25, 21 ve daha yukarı yaşla bir taşıtta faaliyette bulunanlarda %50 indirimli uygulanır. Yürürlük:30.12.1995)