10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının uygulanması

Mevzuat Listesine Dön

T.C.

HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI

Gelir İdaresi Başkanlığı

Gelir Vergisi Sirküleri/100

Konusu

: 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının uygulanması

Tarihi

: 29/12/2025

Sayısı

: GVK-100/2025-1

İlgili olduğu maddeler

: Gelir Vergisi Kanunu Madde 46, 47, 48 ve 51

İlgili olduğu kazanç türleri

: Gerçek ve Basit Usulde Ticari Kazançlar

1. Giriş

11/12/2025 tarihli ve 33104 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 10/12/2025 tarihli ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 9/9/2025 tarihli ve 33012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 8/9/2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla büyükşehir belediyesi olan illerde, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre;

-Nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler ile

-Nüfusu 30.000’in üzerinde olan ilçelerde bulunmakla birlikte (şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar hariç) 5216 sayılı Kanun ve 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde belediyeleri ve köyler hariç olmak üzere,

bazı faaliyetlerde bulunan mükelleflerin ticari kazançlarının gerçek usulde vergilendirilmesine ilişkin usul ve esasların açıklanması bu sirkülerin konusunu oluşturmaktadır.

2. Yasal düzenleme

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 51 inci maddesinde;

“Aşağıda yazılı olanlar, basit usulden faydalanamazlar:

…

12. Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan iş grupları, sektörler, il ve ilçeler, büyükşehir belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dahil), belediyelerin nüfusları, yöreler itibariyle veya sabit bir işyerinde faaliyette bulunulup bulunulmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.”

hükmü yer almaktadır.

193 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin verdiği yetkiye istinaden yayımlanan 10/12/2025 tarihli ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 8/9/2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Karar aşağıdaki gibidir.

“MADDE 1- (1) Büyükşehir belediyesi olan illerde, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler ile (f) bendi dışındaki faaliyetler bakımından 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde belediyeleri ve köyler hariç olmak üzere, aşağıda belirtilen faaliyetlerde bulunan mükellefler gerçek usulde vergilendirilirler.

a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar,

b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar (Münhasıran bir işyeri açmaksızın gezici olarak veya pazar takibi suretiyle perakende emtia alım-satımı ile uğraşanlar hariç),

c)İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar,

ç) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,

d) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler,

e) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler,

f) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar.

MADDE 2- (1) 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre götürü usulde vergilendirilen mükellefler hakkındaki 12/1/1995 tarihli ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 3- (1) Bu Karar 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 4- (1) Bu Karar hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.”

3. 10/12/2025 tarihli ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 8/9/2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının kapsamı

193 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde basit usulden faydalanamayacak mükellefler bentler halinde sayılmış olup bu maddede sayılan mükelleflerin ticari kazançları, basit usule tabi olmaya ilişkin genel ve özel şartları taşısalar dahi hiçbir şekilde basit usulde tespit edilemez. Mezkûr maddenin birinci fıkrasının (12) numaralı bendinde, Cumhurbaşkanına gerçek usulde vergilendirilecek mükellefleri belirleme konusunda yetki verilmiş olup söz konusu yetkiye istinaden yayımlanan 8/9/2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bazı mükellefler gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmış, 10/12/2025 tarihli ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla da söz konusu Kararda değişiklik yapılmıştır.

Büyükşehir belediyesi olan illerde, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler ile (f) bendi dışındaki faaliyetler bakımından 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde belediyeleri ve köyler hariç olmak üzere;

a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar,

b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar (Münhasıran bir işyeri açmaksızın gezici olarak veya pazar takibi suretiyle perakende emtia alım-satımı ile uğraşanlar hariç),

c) İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar,

ç) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar,

d) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler,

e) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler,

f) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar

1/1/2026 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilecektir.

10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında olan yerlerde öteden beri işe devam eden mükellefler ile yeni işe başlayan mükelleflerden yukarıda sayılan konularda faaliyette bulunanların ticari kazançları, basit usulden yararlanmaya ilişkin şartları taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın gerçek usulde tespit edilecektir.

Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükellefler hariç olmak üzere, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre nüfusu 30.000’in üzerinde olan ilçelerde, 5216 sayılı Kanun ve 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde belediyeleri ve köylerde faaliyette bulunan mükellefler basit usule tabi olmaya ilişkin genel ve özel şartları taşımaları kaydıyla basit usulden yararlanabileceklerdir.

4. 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca nüfus tespit işlemi ve yapılacak işlemler

Büyükşehir belediyesi olan illerde faaliyette bulunan basit usule tabi mükelleflerin 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, vergi dairelerince her takvim yılının Ocak ayı itibarıyla;

a) Yetki alanında bulunduğu ilçenin nüfusunun, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre 30.000’in üzerinde olup olmadığı,

b) Yetki alanında bulunduğu ilçenin nüfusu bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış son verilere göre 30.000’in üzerinde olmakla birlikte, bu ilçelerde bulunan veya 5216 sayılı Kanun ile 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak belde belediyesi ve köyden mahalleye dönüşen yerlerden olup olmadığı ile bu yerlerin nüfusunun 2.000’i geçip geçmediği

tespit edilecektir.

Örneğin, Denizli ili Acıpayam ilçesinde lokanta işletmeciliği faaliyetinde bulunmakta olan mükellef (A)’nın ticari kazancı öteden beri basit usulde tespit edilmektedir. 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca 2026 yılında mükellef (A)’nın ticari kazancı dolayısıyla basit usule mi yoksa gerçek usule mi tabi olacağı, bir önceki takvim yılının son günü (31/12/2025) tarihi itibarıyla TÜİK tarafından yayımlanmış olan 2024 yılı kesin verilerine göre tespit edilecektir.

Vergi daireleri tarafından yapılan nüfus tespit işlemi sonucunda;

a) İlçe nüfusunun 30.000’i geçmemesi halinde 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında yer alan faaliyetlerde bulunan mükelleflerin ticari kazançlarının, şartları dahilinde basit usulde tespit edilmesine devam edilecektir.

b) Nüfusu 30.000’in üzerinde olan ilçelerde, 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında yer alan faaliyetlerde bulunan basit usule tabi gelir vergisi mükellefleri, takvim yılı başı itibarıyla gerçek usule geçirilecektir. Ancak, nüfusu 30.000’in üzerinde olan ilçelerde bulunmakla birlikte, 5216 sayılı Kanun ve 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak belde belediyesi veya köyden mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen mahallelerde faaliyette bulunan mükelleflerin, basit usule tabi olmaya ilişkin genel ve özel şartları taşımaları halinde bu faaliyetten elde ettikleri ticari kazançları basit usulde tespit edilmeye devam edilecektir.

c) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükelleflerin gerçek usulde vergilendirilip vergilendirilmeyeceğinin belirlenmesinde sadece ilçe nüfusunun 30.000’i geçip geçmediğine bakılacak olup şehir iç yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunulan yerin belde belediyesinden veya köyden mahalleye dönüşmüş olmasının bir önemi bulunmamaktadır.

Büyükşehir belediyesi olan illerde yer alan ilçelerin Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan son verilere göre nüfus bilgilerine ilişkin liste ile 5216 sayılı Kanun ve 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılarak belde belediyesi veya köyden mahalleye dönüşen yerlerin listesi bu sirküler ekinde yer almaktadır. 5216 sayılı ve 6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşen yerlerin nüfuslarına ilişkin liste ise Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesinin (https://www.gib.gov.tr) “Yararlı Bilgiler” bölümünde yer almakta olup güncel veriler dikkate alınarak gerekli işlemler yapılacaktır.

Öte yandan söz konusu listelerde yer alan verilerde tereddüt hasıl olması durumunda, vergi daireleri tarafından ilgili kurum ve kuruluşlarla irtibata geçilmek suretiyle gerekli tespit ve teyit işleminin yapılması gerekmektedir.

Yapılan tespitler sonucunda gerçek usule geçmesi gereken mükelleflerin mükellefiyet tesisi işlemleri vergi dairelerince yapılacaktır.

Büyükşehir belediyesi olan illerde faaliyette bulunan mükelleflerin ticari kazançlarının basit usulde tespit edilip edilmeyeceği, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan son verilere göre her yıl yeniden değerlendirilecektir.

5. İlçe veya mahalle nüfusundaki değişikliklerin mükellefiyete etkisi

10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca ticari kazancı gerçek usulde tespit edilen mükelleflerin, faaliyette bulundukları ilçenin veya mahallenin nüfusunun bu Kararda belirtilen sınırın altına düşmesi halinde, söz konusu mükelleflerin;

a) Gelir Vergisi Kanununun 47 nci maddesinde yazılı şartları topluca taşıması,

b) Arka arkaya iki hesap dönemi iş hacminin Gelir Vergisi Kanununun 48 inci maddesinde yazılı hadlerden düşük gerçekleşmiş olması

durumunda, Ocak ayının başından otuz birinci günü akşamına kadar bağlı bulundukları vergi dairesine yazılı olarak başvurmaları kaydıyla ilgili takvim yılının başından itibaren basit usule geçmeleri mümkün bulunmaktadır.

Gerçek usulden basit usule geçiş işlemine ilişkin detaylı açıklamalar 283 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 3 üncü bölümünde ve 93 sıra no.lu Gelir Vergisi Sirkülerinde yapılmıştır.

6. Diğer hususlar

456 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine göre; ticari, zirai ve mesleki kazanç yönünden gelir vergisi mükellefiyeti bulunanlar (Kazançları basit usulde tespit edilenlerle gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler hariç) elektronik tebligat adresi edinmek zorundadırlar.

Elektronik tebligat sistemini kullanmak zorunda olan gerçek kişilerin (gelir vergisi mükellefleri) Gelir İdaresi Başkanlığı Dijital Vergi Dairesi (https://dijital.gib.gov.tr/) üzerinden veya e-Devlet üzerinden elektronik ortamda e-Tebligat kayıt işlemlerini yapmaları ya da 456 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ekinde yer alan “Elektronik Tebligat Talep Bildirimi (Gerçek Kişiler İçin)”ni doldurarak kendileri veya elektronik tebligat sistemi ile ilgili işlemleri yapmaya yönelik özel yetki içeren noterde verilmiş vekâletnameyle yetkili kılınan kişiler aracılığıyla gelir vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesine bizzat vermeleri de mümkündür.

Bu kapsamda 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca ticari kazancı gerçek usulde tespit edilecek mükelleflerin, 2 Şubat 2026 tarihine kadar yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda elektronik tebligat adresi edinmeleri ve elektronik tebligat sistemini kullanmaya başlamaları için Dijital Vergi Dairesi veya e-Devlet üzerinden elektronik ortamda veya bağlı oldukları vergi dairelerine yukarıda açıklandığı şekilde bizzat başvurmaları gerekmektedir.

Duyurulur.

Bekir BAYRAKDAR

Gelir İdaresi Başkanı

Ekler:

Ek 1: 30 Büyükşehirde yer alan ilçelerin nüfuslarına ilişkin liste

Ek 2: 5216 ve 6360 sayılı Kanun kapsamında belde belediyesi ve köyden mahalleye dönüşen yerlerin listesi

Resmî Bilgi Uyarısı: Bu içerikler Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığı kamu arşivinin yerel kopyasıdır. Resmî ve hukuki işlemlerde Resmî Gazete yayımı esastır.

Üyelik Girişi Gereklidir

Mevzuata özel AI Vergi Forumu tartışmalarına katılmak ve mevzuatları kişisel çalışma profilinize kaydetmek için ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

Giriş Yap Ücretsiz Kayıt Ol

AI Vergi Forumu: 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10380 sayılı…

Bu mevzuat maddesi, fıkra istisnaları ve uygulama esaslarına dair uzman tartışma ve AI ön analiz alanı.

Mevzuat Tartışmaları

Yükleniyor...

Yeni Tartışma / Soru Aç

Yapay Zekâ Mevzuat Analizi & Yorumu: 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik 10380 sayılı…

Bu analiz platformun yapay zekâ mevzuat motoru tarafından gerekçeli olarak üretilmiştir.

Yapay Zekâ Genel Özeti

### **10679 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Değişik 10380 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Uygulanması – Mevzuat Özeti** --- ### **1. Temel Amacı ve Ana Düzenlemesi** 10380 sayılı Karar (10679 sayılı Karar ile değişik), **Gelir Vergisi Kanunu’nun 51. maddesine dayanarak**, büyükşehir belediyesi olan illerde **belirli faaliyetlerde bulunan mükelleflerin ticari kazançlarının zorunlu olarak gerçek usulde vergilendirilmesini** amaçlamaktadır. Düzenleme, **vergi denetimini güçlendirmek**, **kaydı dışı ekonomi ile mücadele etmek** ve **büyük ölçekli ticari faaliyetlerin şeffaflığını artırmak** için, nüfus ve coğrafi kriterlere göre mükellef gruplarını sınıflandırmaktadır. Hukuki yarar, **vergi adaletini sağlamak** ve **mükellefler arasında eşitliği gözetmek**tir. --- --- ### **2. Kritik Maddeler, Temel Müesseseler ve Yaptırımlar** #### **📌 Kapsam ve Uygulama Alanı** - **Coğrafi Kapsam**: - **Büyükşehir belediyesi olan iller** (5216 ve 6360 sayılı Kanunlar kapsamında). - **Nüfus Kriterleri**: - **30.000’i geçmeyen ilçeler** → Belirli faaliyetlerde bulunan mükellefler **gerçek usulde** vergilendirilir. - **30.000’in üzerinde nüfuslu ilçeler** → Aynı faaliyetlerde bulunan mükellefler **gerçek usule tabi**dir, **ancak**: - **5216/6360 sayılı Kanunlar uyarınca belde/köyden mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen yerler** → **Basit usulden yararlanabilirler** (şehir içi yolcu taşımacılığı hariç). - **Faaliyet Türleri (Zorunlu Gerçek Usul Kapsamı)**: - **a)** Her türlü emtia imalatı - **b)** Her türlü emtia alım-satımı *(gezici/pazar takibi ile perakende satış yapanlar hariç)* - **c)** İnşaat ile ilgili tüm faaliyetler - **ç)** Motorlu taşıt bakım-onarım - **d)** Lokanta ve benzeri hizmet işletmeleri - **e)** Eğlence ve istirahat yerleri - **f)** **Şehir içi yolcu taşımacılığı** *(nüfus kriterine bakılmaksızın gerçek usule tabi)* - **İstisna**: - **Şehir içi yolcu taşımacılığı** → **Sadece ilçe nüfusunun 30.000’i geçip geçmediğine** bakılır; mahalle statüsü önemsizdir. --- #### **📅 Yürürlük ve Geçiş Düzenlemeleri** - **Yürürlük Tarihi**: **1/1/2026** (2026 yılı kazançları için uygulanır). - **Önceki Düzenleme**: - **95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı** (götürü usulde vergilendirme) **yürürlükten kaldırıldı**. - **Nüfus Tespiti**: - Her yıl **Ocak ayında**, bir önceki yılın **31 Aralık TÜİK verilerine** göre yapılır. - **Vergi daireleri tarafından otomatik olarak** kontrol edilir. - **Listeler**: - Büyükşehir ilçelerinin nüfusları → **Sirküler ekinde** (Ek 1). - Mahalleye dönüşen yerler → **GİB web sitesinde** (Ek 2). --- #### **🔄 Gerçek Usulden Basit Usule Geçiş Şartları** Mükellefler, **faaliyet gösterdikleri ilçe/mahallenin nüfusunun sınırın altına düşmesi halinde**, aşağıdaki koşulları sağladıkları takdirde **basit usule geçebilirler**: 1. **Gelir Vergisi Kanunu md. 47’deki tüm şartları** topluca taşımak. 2. **Arka arkaya iki hesap döneminde** iş hacminin **md. 48’de belirtilen hadlerin altında** kalması. 3. **Ocak ayının sonuna kadar** bağlı vergi dairesine **yazılı başvuru** yapmak. - Detaylar: **283 seri no.lu GV Genel Tebliği (Bölüm 3)** ve **93 sıra no.lu GV Sirküleri**. --- #### **📋 İdari İşlemler ve Yükümlülükler** - **Mükellefiyet Tesisi**: - Gerçek usule geçmesi gereken mükelleflerin **mükellefiyet işlemleri vergi dairelerince** yapılır. - **Elektronik Tebligat Zorunluluğu**: - **Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler**, **2 Şubat 2026’ya kadar** elektronik tebligat adresi edinmek zorundadır. - **Yöntemler**: - **GİB Dijital Vergi Dairesi** (https://dijital.gib.gov.tr) - **e-Devlet** - **Vergi dairesine bizzat başvuru** (456 sıra no.lu VUK Genel Tebliği ekindeki formla). - **Veri Doğrulaması**: - Nüfus verilerinde tereddüt olması halinde, vergi daireleri **TÜİK ve ilgili kurumlarla iletişime geçerek** teyit eder. --- #### **⚠️ Yaptırımlar ve Sonuçlar** - **Basit usulden yararlanamayan mükellefler**: - **Zorunlu olarak gerçek usulde** vergilendirilirler. - **Basit usul şartlarını taşıyor olsalar bile** bu haktan mahrum bırakılırlar. - **Elektronik tebligat zorunluluğunu ihlal edenler**: - **Tebligatların kağıt ortamında yapılması** ve **gecikme faizi uygulanması** riski doğar. --- --- --- ### **3. Önceki Uygulamalardan / Klasik Usulden Temel Farkı** Düzenleme, **coğrafi ve nüfus bazlı dinamik bir sınıflandırma** getirerek, **büyükşehir ilçelerinde faaliyet gösteren belirli sektörleri otomatik olarak gerçek usule tabi kılar**. Bu, **klasik usulde mükellefin tercihine veya basit usul şartlarına bakılmaksızın**, **idarenin objektif kriterler (nüfus, faaliyet türü, coğrafi konum) çerçevesinde zorunlu bir vergilendirme rejimi** dayatmasıdır. Böylece: - **Vergi denetimi kolaylaşır** (büyük ölçekli faaliyetler gerçek usulde izlenir). - **Kaydı dışı ekonomi azaltılır** (özellikle inşaat, otomotiv, perakende gibi riskli sektörler kapsama alınır). - **Mükellef hakları kısıtlanır** (basit usulden yararlanma imkanı, nüfus ve faaliyet türüne bağlı olarak ortadan kalkar). - **İdari işleyiş otomatize edilir** (nüfus verileri her yıl güncellenir, vergi daireleri otomatik olarak mükellefiyeti belirler). --- --- ### **4. Ek Açıklamalar** - **Nüfus Verilerinin Kaynakları**: - **TÜİK’in yıl sonu kesin verileri** esas alınır. - **GİB web sitesinde** (https://www.gib.gov.tr) **güncel listeler** yayınlanır. - **Şehir İçi Yolcu Taşımacılığının Özel Durumu**: - **Sadece ilçe nüfusuna** bakılır; mahalle statüsü **dikkate alınmaz**. - **Geçmişten Devam Eden Mükellefler**: - **1/1/2026’dan itibaren** zorunlu gerçek usule tabi tutulurlar, **önceki basit usul uygulaması sona erer**.

Mükellefler Açısından Değerlendirme

### 1. KAPSAM #### Etkilenen Mükellef Grupları - **Gerçek Usulde Ticari Kazanç Elde Edenler** - Büyükşehir belediyesi olan illerde faaliyet gösteren **gerçek kişi ticari kazanç mükellefleri** (basit usulden gerçek usule geçiş zorunluluğu). - **Basit Usulde Ticari Kazanç Elde Edenler** - **Kapsam dışında kalanlar**: - Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar (istisna). - Nüfusu **30.000’in altında** olan ilçelerde (büyükşehir belediyesi sınırları içinde) faaliyet gösterenler **ve** 10380 sayılı Karar’ın (a)-(e) bentlerinde belirtilen faaliyetler dışındaki işler. - Nüfusu **2.000’in altında** olan, tüzel kişiliği kaldırılan belde/köy mahallelerinde faaliyet gösterenler (sadece (a)-(e) bentleri için). - **Faaliyet Türleri (Gerçek Usule Tabi Olanlar)** - **Büyükşehir ilçelerinde (nüfus >30.000) veya 5216/6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşen yerlerde (nüfus >2.000)**: - Her türlü emtia imalatı/alım-satımı (gezici/perakende satıcılar hariç). - İnşaat işleri. - Motorlu taşıt bakım/onarımı. - Lokanta/benzeri hizmet işletmeleri. - Eğlence/istirahat yerleri. - **Şehir içi yolcu taşımacılığı** (nüfus >30.000 ilçelerde her koşulda gerçek usule tabi). --- ### 2. MALİ VE OPERASYONEL ETKİ #### Vergi Yükü ve Avantajlar - **Ek Vergi Yükü**: - Basit usulden **gerçek usule geçiş**: - **Defter tutma zorunluluğu** (Bilanço/İşletme Hesabı Esasına Göre Defter). - **Vergi beyanı karmaşıklığı**: - Yıllık gelir vergisi beyannamesi (gerçek usulde). - Geçici vergi beyannameleri (3’er aylık). - **Maliyet artışı**: - Muhasebe/mali müşavirlik hizmeti ihtiyacı. - Elektronik tebligat sistemine kayıt zorunluluğu (maliyet + operasyonel yük). - **Vergi Avantajı**: - **Yok** (daha yüksek oranlı gerçek usule tabi olma, basit usulde %1-%4 aralığından %15-%40’a çıkabilen oranlarla vergilendirme). - **Bildirim/Yükümlülükler**: - **2 Şubat 2026’ya kadar**: - Gerçek usule geçen mükelleflerin **elektronik tebligat adresi edinmesi** (Dijital Vergi Dairesi/e-Devlet üzerinden). - **Yıllık Yeniden Değerlendirme**: - Her yıl **Ocak ayında**, bir önceki yılın TÜİK nüfus verilerine göre durumu kontrol etmek. - Nüfus sınırının altına düşen mükellefler **31 Ocak’a kadar** vergi dairesine başvurarak basit usule dönüş talebinde bulunabilir (şartları taşımaları halinde). --- ### 3. EYLEM PLANI (NE YAPILMALI?) #### Mükellefler İçin - **2026 Yılına Hazırlık (1 Ocak 2026’dan itibaren yürürlükte)**: - **Faaliyet ve Yer Kontrolü**: - **Büyükşehir ilçesinde faaliyet gösterip göstermediğini** tespit et. - **İlçenin nüfusunu** (TÜİK 2024 verileri) ve **faaliyet türünü** (a)-(f) bentleriyle karşılaştır. - **Mahalle durumunu** kontrol et (5216/6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşen yerler ve nüfusu). - **Gerçek Usule Geçiş Durumunda**: - **Defter ve Belgeler**: - **1 Ocak 2026’dan itibaren** bilanço/işletme hesabı esasına göre defter tutmaya başlamak. - **2026 yılı için**: - **Yıllık gelir vergisi beyannamesi** (Mart 2027’ye kadar). - **Geçici vergi beyannameleri** (Nisan, Temmuz, Ekim 2026 ve Ocak 2027). - **Elektronik Tebligat**: - **2 Şubat 2026’ya kadar** elektronik tebligat adresi edinmek (Dijital Vergi Dairesi/e-Devlet). - **Muhasebe Sistemini Güncellemek**: - Gerçek usulde muhasebe kayıtlarına geçiş (stok, amortisman, gider kaydı vb.). - **Basit Usulde Kalabilme Durumunda**: - **Şartları Taşıyorsa**: - Nüfus sınırının altında kalındığını teyit etmek. - **31 Ocak 2026’ya kadar** vergi dairesine **basit usule dönüş başvurusunda bulunmak** (2 arka arkaya hesap döneminde iş hacmi sınırlarının altında kalmışsa). - **Nüfus Değişikliği Durumunda**: - **Gerçek usulden basit usule dönüş**: - Nüfus sınırının altına düştüğünde: - **Gelir Vergisi Kanunu’nun 47. ve 48. maddelerindeki şartları** sağlamak. - **31 Ocak’a kadar** vergi dairesine yazılı başvuru. #### Muhasebe Departmanları İçin - **2025Sonu Hazırlıkları (31 Aralık 2025’e kadar)**: - **Mükellef Portföyünü Sınıflandır**: - Büyükşehir ilçelerinde faaliyet gösteren mükelleflerin **nüfus ve faaliyet türüne göre** durumunu belgele. - **TÜİK 2024 nüfus verilerini** ve **GİB’in yayınladığı listeleri** (Ek 1, Ek 2) kullanarak sınıflandırma yap. - **Bilgilendirme**: - Etkilenen mükelleflere **1 Ocak 2026’dan itibaren uygulanacak kuralları** yazılı olarak bildir. - **Elektronik tebligat kayıt zorunluluğunu** hatırlat. - **2026 Yılı Uygulamaları**: - **Gerçek Usule Geçen Mükellefler İçin**: - **Defter düzenini** gerçek usule uygun hale getir. - **Geçici vergi takvimini** oluştur (Nisan, Temmuz, Ekim, Ocak). - **Mali tablo hazırlama** süreçlerini güncelle. - **Basit Usulde Kalabilenler İçin**: - **Durum tespitini** her yıl Ocak ayında yenile. - **Nüfus değişikliklerini** izle (TÜİK verileri). - **Bildirim ve Beyanname Takvimi**: | **İşlem** | **Son Tarih** | **Sorumlu** | |--------------------------|-------------------------|---------------------------| | Elektronik tebligat kayıt | 2 Şubat 2026 | Mükellef | | Basit usule dönüş başvuru | 31 Ocak (her yıl) | Mükellef | | 2026 Yılı Geçici Vergi 1 | 17 Nisan 2026 | Mükellef/Muhasebe | | 2026 Yılı Geçici Vergi 2 | 17 Temmuz 2026 | Mükellef/Muhasebe | | 2026 Yılı Geçici Vergi 3 | 17 Ekim 2026 | Mükellef/Muhasebe | | 2026 Yılı Yıllık Beyanname| Mart 2027 | Mükellef/Muhasebe | --- ### 4. EK ARAŞTIRMA - **Resmi Gazete Kaynakları**: - 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı: [33012 sayılı RG (8/9/2025)](https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250908-1.htm) - 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı: [33104 sayılı RG (11/12/2025)](https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/12/20251211-1.htm) - İlgili Sirküler: [GVK-100/2025-1](https://gib.gov.tr/mevzuat/kanun/433/sirkuler/1133) - **Diğer Mevzuat**: - Gelir Vergisi Kanunu Madde 46-51. - 283 seri no.lu GVK Genel Tebliği (basit usule geçiş detayları). - 456 sıra no.lu VUK Genel Tebliği (elektronik tebligat zorunluluğu). - **TÜİK Verileri**: - [TÜİK Nüfus İstatistikleri](https://data.tuik.gov.tr/) (2024 kesin verileri). - **GİB Listeleri**: - [Ek 1: 30 Büyükşehirdeki ilçe nüfusları](https://gib.gov.tr) - [Ek 2: Mahalleye dönüşen yerler](https://gib.gov.tr) - [Güncel nüfus listesi (Yararlı Bilgiler)](https://www.gib.gov.tr/yararli-bilgiler) ```

Vergi Personeli Açısından Değerlendirme

# **10679 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Değişik 10380 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Uygulanması** --- ## **### 1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ** ### **#### Tarh ve Tahakkuk Süreçleri** - **Gerçek usule geçiş zorunluluğu**: - 1/1/2026 tarihinden itibaren, **büyükşehir belediyesi olan illerde**: - Nüfusu **30.000’i geçmeyen ilçelerde** faaliyet gösteren mükelleflerden, **Kararın (a) ila (e) bentlerinde** belirtilen faaliyetleri yürütenler (imalat, alım-satım, inşaat, taşıt bakım-onarım, lokanta/eğlence yerleri) **gerçek usulde** vergilendirilecek. - Nüfusu **30.000’in üzerinde olan ilçelerde**, **5216 ve 6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen yerler hariç**, aynı faaliyet gruplarındaki mükellefler de gerçek usule tabi olacak. - **Şehir içi yolcu taşımacılığı** faaliyetinde bulunanlar için **sadece ilçe nüfusuna** bakılacak (2.000 sınırı aranmayacak). - **Basit usulden gerçek usule geçiş**: - **Otomatik geçiş**: 1/1/2026’dan itibaren, yukarıdaki koşulları taşıyan mükelleflerin ticari kazançları **otomatik olarak gerçek usule tabi** olacak. Vergi daireleri, **Ocak 2026 başında** bu mükelleflerin mükellefiyetlerini **gerçek usule çevirmekle yükümlü**. - **İstisnalar**: - **Gezici/pazar takibiyle perakende emtia alım-satımı** yapanlar basit usulde kalabilir. - **Nüfusu 2.000’i geçmeyen mahallede faaliyet gösterenler** (5216/6360 kapsamında dönüşen yerler) **basit usulden yararlanmaya devam edebilir** (şehir içi taşımacılık hariç). - **Nüfus tespiti ve yıllık güncelleme**: - Her yıl **Ocak ayında**, bir önceki yılın **31 Aralık itibarıyla TÜİK verilerine** göre ilçe/mahalle nüfusları kontrol edilecek. - **Nüfus sınırlarının altına düşülmesi halinde**: - Mükellefler, **Gelir Vergisi Kanunu’nun 47 ve 48. maddelerindeki şartları** (iş hacmi, defter tutma vs.) taşımaları ve **Ocak ayı sonuna kadar vergi dairesine başvurmaları** koşuluyla **basit usule dönebilir**. ### **#### Tahsilat ve Tebligat** - **Elektronik tebligat zorunluluğu**: - Gerçek usule geçen mükellefler, **2 Şubat 2026’ya kadar** elektronik tebligat adresi edinmek zorunda. - **Yöntemler**: - Dijital Vergi Dairesi (dijital.gib.gov.tr) veya e-Devlet üzerinden online kayıt. - **456 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğindeki formu** doldurarak vergi dairesine bizzat teslim (vekaletname ile de mümkün). - **Uygulama**: Tebligat yapılmadan önce, mükellefin elektronik tebligat sistemine kayıtlı olup olmadığı **VEDOP’tan kontrol edilecek**. - **Tebligat usulü**: - Gerçek usule geçen mükelleflere yapılan tebligatlarda **elektronik tebligat öncelikli** olacak. Fiziki tebligat sadece elektronik tebligatın mümkün olmadığı durumlarda uygulanacak. --- ## **### 2. DENETİM VE RİSK ALANLARI** ### **#### Gri Alanlar ve Usulsüzlük Riskleri** - **Faaliyet sınıflandırması**: - **Kararın (a)-(f) bentlerindeki faaliyetlerin net tanımlanması**: - **"Her türlü emtia imalatı/alım-satımı"** ifadesi geniş yorumlanabilir. Örneğin: - **El yapımı ürünler** (evde üretilen gıda, el sanatı) imalat kapsamında mı? - **Online perakende satış** (e-ticaret) alım-satım kapsamında mı? (Gezici/pazar hariç tutulmuş, ancak e-ticaretin durumu belirsiz.) - **"Lokanta ve benzeri hizmet işletmeleri"** ifadesi: - Kafe, pastane, fast-food dükkanları kapsamında mı? (Benzerlik kriteri denetimde tartışmalı olabilir.) - **"Eğlence ve istirahat yerleri"**: - **Kıraathane, kahvehane, nargile salonu** gibi mekanlar bu kapsama girer mi? - **Nüfus tespitinde hatalar**: - **TÜİK verilerinin gecikmesi veya yanlışlığı**: - Vergi dairesi, **Ocak ayında** bir önceki yılın kesin nüfus verilerini kullanacak. Ancak TÜİK’in verileri gecikirse, **geçici tahminlerle işlem yapılması** risk oluşturabilir. - **Mahalle sınırları ve nüfus değişiklikleri**: - 5216/6360 kapsamında dönüşen yerlerin nüfusları **GİB web sitesindeki listeye** göre belirlenecek. Listede yer almayan bir mahallenin durumu belirsiz olabilir. - **Yeni mahalleler veya idari değişiklikler** (örn. köyden mahalleye geçiş) takip edilmeli. - **Mükellefin faaliyet yerinin belirsizliği**: - **Birden fazla ilçede faaliyet gösteren mükellefler**: - Ana işyeri hangi ilçede? (Nüfus sınırı bu ilçeye göre mi belirlenecek?) - **Şube/merkez ayrımı**: Merkez ilçede, şube başka ilçedeyse hangi ilçenin nüfusu dikkate alınacak? - **Evden çalışanlar (home office)**: - **Sabit işyeri yoksa**, gezici/pazar hariç tutulmuşsa basit usulde kalabilir. Ancak **imalat/alım-satım yapan evden çalışanlar** için risk var. - **Gerçek usule geçişte denetim odakları**: - **Defter ve belge zorunluluğu**: - Gerçek usule geçen mükelleflerin **bilanço esasına tabi olup olmadıkları** (Gelir Vergisi Kanunu’nun 177. maddesi) kontrol edilecek. - **Basit usulden geçenler**, 2 yıl boyunca **gerçek usulde tutulan defterleri** ibraz etmek zorunda. - **İş hacmi sınırları**: - **48. madde hadleri** (2026 yılı için güncellenmiş tutarlar) aşıldıysa gerçek usule geçiş zorunlu. Denetimlerde **satış faturaları, banka hareketleri, stok kayıtları** incelenecek. - **Geçmiş yıllara etkisi**: - **2025 yılında basit usulde vergilendirilen ancak 2026’da gerçek usule geçmesi gereken mükellefler**: - 2025 yılı için **yanlış usulde vergilendirme** riski var mı? (Karar 1/1/2026’dan itibaren yürürlükte, geriye etkili değil.) - **Şehir içi yolcu taşımacılığında istisna suistimali**: - **Taşımacılık faaliyetinin gerçekliği**: - Bazı mükellefler, **şehir içi taşımacılık** adına kayıtlı olup aslında **yolcu taşımacılığı yapmayabilir** (örn. kargo taşımacılığı, araç kiralama). - **Araç ruhsatındaki faaliyet kodu** ve **vergi levhasındaki faaliyet tanımı** karşılaştırılmalı. ### **#### Denetimde Dikkat Edilecek Hususlar** - **Mükellef beyanlarının doğruluğu**: - **Nüfus beyanı**: Mükellefin bağlı olduğu ilçenin nüfusunu yanlış beyan etmesi (örn. komşu ilçeye kaydını yaptırmak). - **Faaliyet konusu**: Gerçek faaliyetle beyan edilen faaliyet arasındaki uyumsuzluklar (örn. imalat yaptığı halde perakende satış beyanı). - **Sistem kayıtları**: - **VEDOP’taki faaliyet kodları** (NACE kodları) ile Karar’daki faaliyet gruplarının uyumu. - **Mükellefiyet türü değişikliği**: Gerçek usule geçen mükelleflerin **VEDOP’taki mükellefiyet tipinin** güncellenip güncellenmediği. - **Elektronik tebligat uyumu**: - Gerçek usule geçen mükelleflerin **elektronik tebligat adresi edinip etmedikleri** sistemden kontrol edilecek. --- ## **### 3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER** ### **#### VEDOP ve Sistem Kayıtları** - **Mükellefiyet değişikliği işlemleri**: - **Otomatik geçiş**: 1/1/2026’dan itibaren, **Karar kapsamındaki mükellefler** için vergi daireleri: - **VEDOP’ta mükellefiyet türünü** "Gerçek Usul" olarak güncelleyecek. - **Defter ve belge zorunluluklarını** sisteme işleyecek (örn. bilanço esası, ihtiyari defter tutma vs.). - **Manuel müdahale gerektiren durumlar**: - **Nüfus sınırının altına düşülmesi halinde basit usule dönüş**: - Mükellefin başvurusu üzerine **VEDOP’ta mükellefiyet türü tekrardan basit usule çevrilecek**. - **Sistemde bir önceki yılın nüfus verilerinin** doğru kaydedilmesi gerekli. - **Faaliyet kodları ve NACE uyumu**: - **Karar’daki faaliyet grupları** (a-f) ile **VEDOP’taki NACE kodları** eşleştirilmeli. - **Örnek NACE kodları**: - **İmalat (a)**: 10-33 arası (gıda, tekstil, metal vs.). - **Alım-satım (b)**: 45-47 (perakende/toptan ticaret). - **İnşaat (c)**: 41-43. - **Taşıt bakım-onarım (ç)**: 45.2 (oto tamircileri). - **Lokanta/eğlence (d,e)**: 56 (yiyecek-içecek), 92-93 (eğlence). - **Şehir içi taşımacılık (f)**: 49.3 (karayolu yolcu taşımacılığı). - **Nüfus verilerinin entegrasyonu**: - **TÜİK verilerinin GİB sistemine aktarılması**: - Her yıl **Ocak ayında**, TÜİK’in son yayımladığı nüfus verileri **VEDOP’a entegre edilecek**. - **Mahalle düzeyindeki nüfus verileri**, 5216/6360 kapsamındaki yerler için ayrı tutulacak. ### **#### İç Yazışmalar ve Mükellef Sorgulamaları** - **Vergi daireleri arası koordinasyon**: - **Nüfus sınırı yaklaşımları**: - Bir mükellefin **birden fazla ilçede faaliyet göstermesi** durumunda, hangi vergi dairesinin sorumlu olduğuna dair **iç yazışma** gerekebilir. - **Mahalle düzeyinde tespitler**: - **5216/6360 kapsamındaki mahalleler** için, ilgili belediyelerden **nüfus teyidi** alınabilir. - **Mükellef sorgulamalarında dikkat edilecekler**: - **Mükellefin faaliyet yerinin doğruluğu**: - **Adres teyidi**: Mükellefin beyan ettiği adresin **gerçek faaliyet yeri** olup olmadığı (örn. ev adresi olarak beyan edilen bir imalathane). - **Kira kontratları, elektrik/su faturaları** gibi belgelerle doğrulama. - **Nüfus sorgulaması**: - Mükellefin bağlı olduğu ilçenin **TÜİK verilerine göre nüfusu** sorgulanmalı. - **GİB web sitesindeki liste** (5216/6360 kapsamındaki mahalleler) kontrol edilmeli. - **Elektronik tebligat takibi**: - **2 Şubat 2026 sonrası**: - Gerçek usule geçen mükelleflerin **elektronik tebligat adresi** edinip etmedikleri **VEDOP’tan raporlanacak**. - **Eksiklik Durumunda**: Mükellefe **uyarı mektubu** gönderilecek, cezai işlem uygulanabilecek. ### **#### Operasyonel Detaylar** - **Listelerin güncellenmesi**: - **Ek 1 (30 Büyükşehir ilçelerinin nüfus listesi)** ve **Ek 2 (5216/6360 kapsamındaki mahalleler)**: - Bu listeler **yıllık olarak güncellenmeli** (TÜİK verilerine göre). - **GİB web sitesindeki "Yararlı Bilgiler" bölümünde** yer alan mahalle nüfus listesi **sürekli takip edilmeli**. - **Mükellef bilgilendirmesi**: - **Gerçek usule geçen mükelleflere**: - **Defter tutma zorunluluğu**, **beyan usulleri**, **elektronik tebligat yükümlülüğü** konusunda **yazılı uyarı** yapılmalı. - **Vergi daireleri tarafından toplantılar/duyurular** düzenlenebilir. - **Geçiş döneminde kolaylaştırıcı uygulamalar**: - **2026 yılı için**: - Gerçek usule yeni geçen mükelleflere **defter tutma konusunda rehberlik** sağlanmalı. - **Vergi incelemelerinde** geçiş sürecinde **daha esnek bir yaklaşım** benimsenebilir (örn. defter hatalarına karşı cezai müeyyide uygulanmaması). --- --- ## **### 4. EK ARAŞTIRMA (Mevzuat Analizi)** - **10380 ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları**: - **10380 sayılı Karar** (8/9/2025, RG 33012): - İlk kez **büyükşehir belediyesi illerinde** nüfus ve faaliyet bazlı gerçek usul zorunluluğu getirmiştir. - **95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yürürlükten kaldırılmıştır** (götürü usul düzeltilmiş). - **10679 sayılı Karar** (10/12/2025, RG 33104): - **10380 sayılı Karar’ın kapsamını daraltmış**: - **Nüfusu 30.000’in altındaki ilçeler** hariç tutulmuş. - **5216/6360 kapsamındaki mahalleler** için 2.000 nüfus sınırı getirilmiş. - **Şehir içi yolcu taşımacılığı** faaliyetine özel istisna eklenmiş. - **Gelir Vergisi Kanunu 51. Madde**: - **Cumhurbaşkanı’nın yetkisi**: - 51/12. bent, **Cumhurbaşkanı’na** gerçek usulde vergilendirilecek mükellefleri **il/ilçe/nüfus/yöre** bazında belirleme yetkisi vermiştir. - Bu yetkiye dayanarak çıkarılan Kararlar **kanun kuvvetinde**dir. - **Diğer İlgili Mevzuat**: - **Gelir Vergisi Genel Tebliği (283 seri no.lu)**: - Gerçek usulden basit usule geçiş şartları detaylandırılmış. - **93 sıra no.lu Gelir Vergisi Sirküleri**: - Basit usulden gerçek usule geçiş işlemlerine ilişkin açıklamalar yer alıyor. - **456 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği**: - Elektronik tebligat zorunluluğu ve işleyişi düzenlenmiş.

Etki ve Uygulama Değerlendirmesi

### **1. DÜZENLEMENİN AMACI** - **Kamu maliyesine gelir sağlama**: - Gerçek usulde vergilendirilen mükellef sayısının artırılması, vergi tabanının genişlemesine ve dolayısıyla kamu gelirlerinin artmasına katkı sağlayacaktır. - Basit usulden gerçek usule geçen mükelleflerin daha detaylı ve yüksek vergi yükümlülüğü, bütçe gelirlerini artıracaktır. - **Kayıt dışılıkla mücadele**: - Gerçek usulde vergilendirme, mükelleflerin daha sıkı denetime tabi olmasını ve kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin azalmasını hedefler. - Özellikle emtia alım-satımı, inşaat, bakım-onarım gibi kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörlerde uygulama, kayıt altına alma amacına hizmet eder. - **Vergi tabanını genişletme**: - Büyükşehir belediyelerindeki belirli ilçelerde ve faaliyetlerde basit usulün kaldırılması, daha geniş bir mükellef kitlesini gerçek usule dahil eder. - Nüfus ve coğrafi kriterlere dayalı hedefleme, vergi tabanının daha etkin ve adil dağılımını amaçlar. - **Yatırım teşviki**: - Doğrudan yatırım teşviki amacı taşımamakla birlikte, kayıt dışılığın azaltılması ve vergi adaletinin sağlanması dolaylı olarak yatırım ortamını iyileştirebilir. --- ### **2. PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER** #### **Sektörel Etkiler** - **Emtia imalatı ve alım-satımı**: - Gerçek usule geçiş, bu sektördeki küçük ve orta ölçekli işletmelerin maliyetlerini artıracak (muhasebe, denetim, vergi beyanname yükü). - Kayıt dışı faaliyetleri azaltabilir, ancak uyum maliyetleri nedeniyle bazı küçük işletmelerin piyasadan çekilme riski bulunabilir. - **İnşaat ve bakım-onarım**: - Sektördeki kayıt dışılığın yüksek olması nedeniyle, gerçek usulde vergilendirme, resmi faturalaşmayı artırabilir. - Küçük atölye ve işletmeler için bürokratik yük artışı, sektörde konsolidasyona yol açabilir. - **Lokanta, eğlence ve istirahat yerleri**: - Nakit akışının yoğun olduğu bu sektörlerde, gerçek usulde vergilendirme, vergi kaçağının önlenmesine katkı sağlayabilir. - Küçük işletmeler için uyum zorluğu, fiyat artışlarına veya işletmelerin kapanmasına neden olabilir. - **Şehir içi yolcu taşımacılığı**: - Diğer sektörlerin aksine, nüfus kriterine bakılmaksızın gerçek usulde vergilendirileceği belirtildiğinden, bu sektörde kayıt dışılığın tamamen ortadan kaldırılması hedeflenmektedir. #### **Piyasa Dinamikleri** - **Mükellef Psikolojisi**: - Gerçek usule geçiş, mükelleflerde vergi yükü artışı ve bürokratik işlemlerin artması endişesi yaratabilir. - Küçük işletmeler, uyum sağlayamama kaygısıyla faaliyetlerini durdurabilir veya kayıt dışı kalmaya devam edebilir. - Büyük işletmeler için rekabet avantajı doğabilir (kayıt dışı aktörlerin azalması). - **Uzun Vadeli Etkiler**: - Vergi tabanının genişlemesiyle birlikte, devletin gelirleri artabilir, ancak uyum maliyetleri nedeniyle bazı sektörlerde daralma görülebilir. - Kayıt dışılığın azalması, formal ekonominin büyümesine katkı sağlayabilir. - Vergi adaletinde iyileşme sağlanabilir, ancak küçük mükellefler için adaletsizlik algısı oluşabilir. --- ### **3. HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME** #### **Vergi Tekniği** - **Güçlü Yönler**: - Nüfus ve coğrafi kriterlerin kullanılılması, hedeflemenin objektif ve ölçülebilir olmasını sağlar. - Sektörel ayrım (örneğin şehir içi yolcu taşımacılığının özel düzenlemesi), vergi politikasının esnekliğini artırır. - Yıllık nüfus verilerine dayalı dinamik değerlendirme, değişen koşullara uyum sağlar. - **Zayıf Yönler**: - Basit usulden gerçek usule geçişin otomatik olması, mükelleflerin hazırlıksız yakalanmasına neden olabilir. - Nüfus eşiklerinin (30.000, 2.000) keyfi görünebilir ve sektörel farklılıkları yeterince dikkate almayabilir. - Küçük ilçelerde faaliyet gösteren mükellefler için bürokratik yük, faaliyetlerin sürdürülebilirliğini zorlaştırabilir. #### **Kanunilik İlkesi** - **Güçlü Yönler**: - 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 51. maddesine dayanarak Cumhurbaşkanı Kararı ile düzenleme yapılması, yetki çerçevesinde hukuka uygunluk sağlar. - Mevzuatın Resmi Gazete’de yayımlanması ve sirkülerle açıklanması, şeffaflık ve öngörülebilirlik ilkesine katkı sağlar. - **Zayıf Yönler**: - Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan düzenlemelerin, kanun hükümlerine dayanmasına rağmen, ikincil mevzuat niteliğinde olması, vergi güvenliği açısından tartışmalara yol açabilir. - Nüfus verilerinin TÜİK’e bağlı olması, verilerin güncelliği ve doğruluğu konusunda belirsizlikler yaratabilir. #### **Vergi Barışı/Yargı Uyuşmazlıkları Potansiyeli** - **Olası Uyuşmazlıklar**: - Nüfus tespitlerine itirazlar: İdari hatalar veya verilerin güncellenmemesi nedeniyle mükellefler, yanlış sınıflandırma nedeniyle gerçek usule geçirilebilir. - Sektörel ayrımın belirsizliği: Örneğin, "her türlü emtia alım-satımı" ifadesi, bazı faaliyetlerin kapsam dışında bırakılıp bırakılmayacağı konusunda tartışmalara yol açabilir. - Gerçek usule geçişin geri dönülemezliği: Mükellefler, basit usule geri dönmek için katı koşulları (2 yıl iş hacmi şartı) yerine getirmek zorunda kalabilir. - **Çözüm Mekanizmaları**: - Vergi dairelerinin TÜİK ve diğer kurumlarla koordinasyonu, verilerin doğruluğunu artırabilir. - Sirkülerdeki detaylı açıklamalar, uygulamanın tutarlılığını sağlayabilir. - Yargı yolu açık olsa da, uzun süreli uyuşmazlıklar vergi belirsizliğine neden olabilir. --- ### **4. EK ARAŞTIRMA (Resmi Gazete ve Mevzuat Analizi)** - **10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (8/9/2025, 33012 sayılı RG)**: - Büyükşehir belediyelerindeki ilçelerde nüfus kriterlerine dayalı olarak basit usulden gerçek usule geçişi düzenler. - 5216 ve 6360 sayılı Kanun kapsamında mahalleye dönüşen yerler için özel istisnalar içerir. - **10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (10/12/2025, 33104 sayılı RG)**: - 10380 sayılı Karar’ın kapsamını genişletir ve bazı düzenlemeler yapar. - 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe girer. - **Uygulama Detayları**: - Vergi daireleri, her yıl Ocak ayında nüfus verilerini kontrol ederek mükellef sınıflandırması yapacaktır. - Gerçek usule geçen mükellefler, 2 Şubat 2026’ya kadar elektronik tebligat adresi edinmek zorundadır. ```

İşlem