Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi Farklarının İzlendiği Özel Fonlar Hesabındaki Tutarların Vergisel Durumu Hakkında

Mevzuat Listesine Dön

T.C.

HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI

Gelir İdaresi Başkanlığı

Konusu

:Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi Farklarının İzlendiği Özel Fonlar Hesabındaki Tutarların Vergisel Durumu Hakkında

Tarihi

: 9/2/2026

Sayısı

: VUK-196/2026-2

İlgili olduğu madde

: 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu Mükerrer Madde 298/A-10

VERGİ USUL KANUNU SİRKÜLERİ /196

1. Giriş

213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasına 24/10/2024 tarihli ve 7529 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla eklenen (10) numaralı bent uyarınca, yapılmakta olan yatırımlar hesabının enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan düzeltme farklarının dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayarak özel fon hesabına alınması ve bu fon hesabındaki tutarların yeniden değerleme oranında artırılması ile yatırımın aktifleştirildiği dönemde dönem kazancının tespitinde dikkate alınması hususları bu sirkülerin konusunu oluşturmaktadır.

2. Mevzuat

30/10/2024 tarihli ve 32707 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 24/10/2024 tarihli ve 7529 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 11 inci maddesi ile 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasına eklenen (10) numaralı bentte “10.  Bu Kanun kapsamındaki muhasebe standartları uyarınca yapılmakta olan yatırımlar hesabında takip edilen tutarların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucunda oluşan ve bu hesabın alt hesabında izlenen düzeltme farkları, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz.

Özel fon hesabında bulunan bu tutarlar, yatırımın tamamlanarak ilgili iktisadi kıymetin aktifleştirilmesi gereken dönem ile bu dönemi takip eden dört hesap dönemi içerisinde eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde dikkate alınır.

Bu bent uyarınca özel fon hesabında izlenen ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayan tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak bu Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır. Bu hesaplarda izlenen tutarlara ayrıca enflasyon düzeltmesi uygulanmaz.

Yatırım döneminde veya iktisadi kıymetin aktifleştirilmesinden sonra işin bırakılması veya özel fon hesabında izlenen söz konusu tutarların bir kısmının veya tamamının başka bir hesaba nakledilmesi ya da işletmeden çekilmesi hallerinde, bu bent uyarınca dönem kazancında dikkate alınmayan tutarlar; işin bırakıldığı veya özel fon hesabının kısmen veya tamamen bu bent hükümlerine aykırı şekilde kullanıldığı dönemin kurum kazancının tespitinde dikkate alınır.” hükmüne yer verilmiş ve söz konusu hüküm 1/1/2024 tarihinden, özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler için 2024 yılında başlayan hesap döneminden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu bağlamda, anılan Kanun maddesine eklenen bent ile ilgili yapılan düzenlemeye ilişkin açıklamalar ve örnek hesaplamalara izleyen bölümlerde yer verilmiştir.

3. Yatırım döneminde özel fon hesabında takip edilen tutarların yeniden değerleme oranında artırılması

213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (10) numaralı bendinde; mezkûr bent kapsamında özel fon hesabında yer alan ve dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayan tutarların, her yıl bir önceki yıla ilişkin belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacağı, ayrıca enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu kapsamdaki özel fon hesabında bulunan tutarlar; gerek yatırım döneminde, gerek sonraki süreçlerde, ilgili yıl için belirlenen yeniden değerleme oranı dikkate alınarak artırılacaktır.

Örnek-1: (A) A.Ş. 2024 hesap dönemi sonunda yapılmakta olan yatırımlar hesabını enflasyon düzeltmesine tabi tutmuş ve 4.000.000 TL enflasyon düzeltme farkı hesaplamıştır.

Mükellef, söz konusu enflasyon düzeltme farkını gelir hesaplarıyla ilişkilendirmeyerek özel bir fon hesabına alacak ve bu tutarı dönem kazancının tespitinde dikkate almayacaktır.

Bunun yanı sıra, özel fon hesabına alınan 4.000.000 TL nin 2024 hesap dönemi sonunda yeniden değerleme oranında artırılmayacağı tabiidir.

Mükellef (A) A.Ş. özel fon hesabında bulunan bu tutarı, yatırımın devam ettiği 2025 hesap dönemi sonunda yeniden değerleme oranında artıracaktır. 2025 hesap dönemi için 27/11/2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 585 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile belirlenen yeniden değerleme oranı olan %25,49 un kullanılması gerekmektedir.

Yeniden Değerleme Oranı (A)= % 25,49 (1,2549)

Özel Fon Hesabına Alınan Enflasyon Düzeltme Farkı (B) = 4.000.000 TL

Yeniden Değerleme Oranında Artırılmış Özel Fon Hesabı Tutarı = (A)x(B) = 4.000.000 TL X 1,2549 = 5.019.600 TL

4. Yatırımın aktifleştirilmesinden sonra özel fon hesabında takip edilen tutarların yeniden değerleme oranında artırılması ve kazancın tespitinde dikkate alınacak tutarın belirlenmesi

Özel fon hesabına alınan tutarların, yatırımın aktifleştirilmesinden sonraki dönemlerde yeniden değerleme oranında artırılmasına ve yatırımın tamamlanarak ilgili iktisadi kıymetin aktifleştirilmesi gereken dönem ile bu dönemi takip eden dört hesap dönemi içerisinde eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde dikkate alınmasına ilişkin örneğe aşağıda yer verilmiştir.

Örnek-2: Örnek-1 de yer alan (A) A.Ş. 2026 yılında yatırımını tamamlayarak iktisadi kıymeti işletmenin aktifine almıştır. 2026 yılında yeniden değerleme oranının %20 olduğu varsayıldığında, özel fon hesabında yer alan tutar (5.019.600 TL X 1,20 =) 6.023.520 TL olarak dikkate alınacak ve iktisadi kıymetin aktifleştirildiği 2026 hesap döneminde, bu tutarın beşte biri olan (6.023.520 /5=) 1.204.704 TL, kazancın tespitinde dikkate alınacaktır.

Özel fon hesabının bakiyesi (6.023.520 TL-1.204.704 TL =) 4.818.816 TL ise sonraki hesap döneminde yeniden değerleme oranında artırılacak ve yeniden değerleme oranında artırılmış tutarın bu defa dörtte biri, sonraki yıllarda yeniden değerleme oranında artırılmış tutarın sırasıyla üçte biri, yarısı ve son yılda kalan tutarın tamamı ilgili hesap dönemlerine ilişkin kazancın tespitinde dikkate alınacak olup, hesaplamaya ilişkin özet tablo aşağıdaki gibi olacaktır.

Dönem

Özel Fon Bakiyesi(A)

Yeniden Değerleme Oranı(B)

Yeniden Değerleme Oranında Artış (C)=(A)X(B)

Özel Fonda Yer Alan Yeniden Değerleme Oranı ile Artırılmış Tutar (D)=(A)+(C)

Dönem Kazancının Tespitinde Dikkate Alınacak Tutar(E)

Kalan Tutar (K)=(D)-(E)

2026

5.019.600

20,00%

1.003.920

6.023.520

1.204.704

4.818.816

2027

4.818.816

10,00%

481.881

5.300.697

1.325.174

3.975.523

2028

3.975.523

8,00%

318.041

4.293.564

1.431.188

2.862.376

2029

2.862.376

7,00%

200.366

3.062.742

1.531.371

1.531.371

2030

1.531.371

5,00%

76.568

1.607.939

1.607.939

0

TOPLAM

2.080.776

-

7.100.376

-

* 2026, 2027, 2028, 2029 ve 2030 yıllarına ait yeniden değerleme oranları varsayımdır.

** Hesaplamalar yapılırken ondalık haneler dikkate alınmamıştır.

Mükellef (A) A.Ş. 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (10) numaralı bendi kapsamında özel fonlar hesabına aldığı tutarları (yatırım döneminde yeniden değerleme oranında artırılan ve özel fonlar hesabına alınan tutarlar dahil) yatırımın aktifleştirilmesinden sonra yukarıda bulunan tablodaki gibi yeniden değerleme oranında artıracak ve ilgili taksit tutarlarını 2026, 2027, 2028, 2029 ve 2030 hesap dönemlerinde dönem kazancının tespitinde dikkate alacaktır.

5. Diğer hususlar

5.1. Özel fon hesabında bulunan tutarların geçici vergi dönemlerinde kazancın tespitinde dikkate alınması

213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (10) numaralı bendinde, özel fon hesabına alınan tutarların, yatırımın aktifleştirilmesinden sonraki dönemlerde yeniden değerleme oranında artırılmasına ve yatırımın tamamlanarak ilgili iktisadi kıymetin aktifleştirilmesi gereken dönem ile bu dönemi takip eden dört hesap dönemi içerisinde eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde dikkate alınacağı hüküm altına alınmış olup, söz konusu kazançlar geçici vergi dönemlerinde de kazancın tespitinde dikkate alınacaktır.

Bu kapsamda, geçici vergi dönemlerinde ilgili geçici vergi dönemine tekabül eden kısım kazancın tespitinde dikkate alınacaktır.

5.2. Özel fonların yeniden değerleme oranında artışından kaynaklı farkların maliyete intikal edip etmeyeceği

Anılan bent uyarınca özel fon hesabına alınan tutarların yeniden değerleme oranında artırılan kısımlarının iktisadi kıymetin maliyetine intikal ettirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Duyurulur.

                                                 Bekir BAYRAKDAR

   Gelir İdaresi Başkanı

 

Resmî Bilgi Uyarısı: Bu içerikler Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığı kamu arşivinin yerel kopyasıdır. Resmî ve hukuki işlemlerde Resmî Gazete yayımı esastır.

Üyelik Girişi Gereklidir

Mevzuata özel AI Vergi Forumu tartışmalarına katılmak ve mevzuatları kişisel çalışma profilinize kaydetmek için ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

Giriş Yap Ücretsiz Kayıt Ol

AI Vergi Forumu: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi…

Bu mevzuat maddesi, fıkra istisnaları ve uygulama esaslarına dair uzman tartışma ve AI ön analiz alanı.

Mevzuat Tartışmaları

Yükleniyor...

Yeni Tartışma / Soru Aç

Yapay Zekâ Mevzuat Analizi & Yorumu: Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi…

Bu analiz platformun yapay zekâ mevzuat motoru tarafından gerekçeli olarak üretilmiştir.

Yapay Zekâ Genel Özeti

# **Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının Enflasyon Düzeltmesi Farklarının Özel Fonlar Hesabındaki Tutarlarının Vergisel Durumu Hakkında Sirküler Özeti** --- ## **1. Mevzuatın Temel Amacı ve Ana Düzenlemesi** 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) mükerrer **298/A-10** maddesiyle, **yapılmakta olan yatırımlar hesabında** enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farkların, **dönem kazancının tespitinde dikkate alınmadan özel fon hesabında izlenmesi** ve bu tutarların **yeniden değerleme oranında artırılması** düzenlenmiştir. Amacı, yatırım sürecindeki enflasyon etkilerini **ertelenmiş vergi yükümlülüğü** olarak yönetmek, likiditeyi korumak ve yatırımın tamamlanmasına kadar vergi matrahını gerçeğe uygun hale getirmektir. Korunan hukuki yarar, **mükelleflerin yatırım dönemindeki enflasyon kaybını vergi matrahından izole ederek adil vergi yükümlülüğü sağlamaktır**. --- ## **2. Kritik Maddeler, Temel Müesseseler ve Yaptırımlar** ### **#### 2.1. Özel Fon Hesabında İzlenen Tutarların Niteliği ve İşleyişi** - **Enflasyon Düzeltme Farklarının Ayrıştırılması**: - Yapılmakta olan yatırımlar hesabında enflasyon düzeltmesine tabi tutulan tutarların **alt hesabında izlenen düzeltme farkları**, bilançonun **pasifinde özel bir fon hesabında** gösterilir. - Bu tutarlar, **dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz** (ertelenmiş vergi matrahı). - **Enflasyon düzeltmesi uygulanmaz** (çifte düzeltme önlenir). - **Yeniden Değerleme Oranında Artırım**: - Özel fon hesabındaki tutarlar, **her yıl bir önceki yıla ait yeniden değerleme oranında** artırılır. - **Yatırım döneminde** ve **aktifleştirme sonrasında** uygulanır. - Örnek: 2024’te 4.000.000 TL’lik düzeltme farkı özel fon hesabına alınır → 2025’te %25,49 yeniden değerleme oranıyla **5.019.600 TL**’ye yükseltilir. ### **#### 2.2. Aktifleştirme Sonrası Dönem Kazancına Yansıma** - **Eşit Taksitler Halinde Kazanca Dahil Edilmesi**: - Yatırımın tamamlanarak **iktisadi kıymetin aktifleştirildiği dönem** ve bu dönemi **takip eden 4 hesap dönemi** içinde, özel fon hesabındaki tutarlar **eşit 5 taksitte** kazancın tespitinde dikkate alınır. - **Her yıl yeniden değerleme oranında artırılan tutar** üzerinden hesaplama yapılır. - Örnek: 2026’da 6.023.520 TL tutar → 2026’da **1.204.704 TL**, 2027’de **1.325.174 TL** vb. (bkz. [Tablo](#tablo)). - **Taksit Dağılımı**: | Dönem | Özel Fon Bakiyesi | Yeniden Değerleme Oranı | Kazanca Dahil Edilecek Tutar | |-------|-------------------|-------------------------|-------------------------------| | 2026 | 5.019.600 TL | %20 | 1.204.704 TL (1/5) | | 2027 | 4.818.816 TL | %10 | 1.325.174 TL (1/4) | | 2028 | 3.975.523 TL | %8 | 1.431.188 TL (1/3) | | 2029 | 2.862.376 TL | %7 | 1.531.371 TL (1/2) | | 2030 | 1.531.371 TL | %5 | 1.607.939 TL (tamamı) | ### **#### 2.3. İstisna ve Yaptırımlar** - **İşin Bırakılması veya Fonun Aykırı Kullanımı**: - Yatırım döneminde **işin bırakılması** veya özel fon hesabındaki tutarların **başa hesaba nakledilmesi/çekilmesi** halinde, **ertelenen tutarlar**, ilgili dönemin **kurum kazancının tespitinde dikkate alınır** (vergi matrahına dahil edilir). - **Yaptırım**: Ertelenen vergi yükümlülüğünün derhal tahakkuk ettirilmesi. - **Geçici Vergi Dönemleri**: - Aktifleştirme sonrası **geçici vergi dönemlerinde**, ilgili döneme isabet eden taksit tutarı kazancın tespitinde dikkate alınır. - **Maliyete İntikal Yasağı**: - Özel fon hesabındaki tutarların **yeniden değerleme oranında artırılan kısımları**, iktisadi kıymetin **maliyetine intikal ettirilemez**. --- ## **3. Önceki Uygulamalardan / Klasik Usulden Temel Fark** Düzenleme, **yapılmakta olan yatırımların enflasyon düzeltme farklarını** klasik uygulamadan farklı olarak **dönem kazancından izole ederek özel fonda izlenmesini** ve **5 yıla yayarak kazanca dahil edilmesini** öngörür. Böylece: - **Likidite Korunur**: Vergi yükümlülüğü yatırım tamamlanana kadar ertelenir. - **Enflasyon Etkisi Dengeleme**: Yeniden değerleme oranıyla artırılan tutarlar, **gerçeğe uygun vergi matrahı** sağlar. - **Yatırıma Teşvik**: Uzun vadeli yatırımların maliyetini düşürerek **vergi nötrü** bir ortam sunar. - **Çifte Düzeltme Engellenir**: Özel fon tutarlarına **enflasyon düzeltmesi uygulanmaz**. --- ## **4. Ek Açıklamalar** - **Yürürlük Tarihi**: 1/1/2024’ten geçerli olmak üzere, **24/10/2024 tarihli 7529 sayılı Kanun** ile VUK’ye eklendi. - **Özel Hesap Dönemi**: 2024 yılında başlayan hesap döneminden itibaren uygulanır. - **Uygulama Kapsamı**: **Tüm mükellefler** (gerçek ve tüzel kişiler) için geçerlidir, ancak **özel fon hesabının doğru izlenmesi** şarttır.

Mükellefler Açısından Değerlendirme

### 1. KAPSAM - **Doğrudan Etkilenen Mükellef Grupları**: - **Kurumlar Vergisi Mükellefleri**: - Anonim şirketler, limited şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ve kooperatifler. - **Özellikle**: - **Yatırım faaliyetlerinde bulunan** ve **yapılmakta olan yatırımlar hesabını** (VUK m. 298/A-10) kullanmak zorunda olan mükellefler. - **Enflasyon düzeltmesine tabi** olan ve **özel fon hesabı** oluşturan kurumlar. - **Gelir Vergisi Mükellefleri**: - **Ticari kazanç** elde eden gerçek kişiler (şahıs şirketleri, serbest meslek erbabı **dahil değil**). - *Şart*: Yatırım faaliyetlerinde bulunan ve VUK’ya tabi muhasebe standartlarını uygulayanlar. - **KOBİ’ler**: - **Yatırım yapmakta olan** ve **enflasyon düzeltmesi** uygulayan KOBİ’ler kapsamda. - *İstisna*: **Serbest meslek erbabı** ve **basit usulde vergilendirilenler** dahil değil (muhasebe standartları uygulamazlar). --- ### 2. MALİ VE OPERASYONEL ETKİ #### **Vergi Avantajları** - **Erteleme İmkanı**: - Yapılmakta olan yatırımların enflasyon düzeltme farkları **dönem kazancında dikkate alınmayarak** özel fon hesabına alınır. - Bu tutarlar, **yatırımın aktifleştirilmesinden itibaren 5 yıl (4 taksitli dönem)** içerisinde eşit taksitler halinde kazanca dahil edilir. - *Örnek*: 2026’da aktifleştirilen yatırımın enflasyon farkı, 2026–2030 arası 5 eşit taksitte kazanca eklenir. - **Yeniden Değerleme Avantajı**: - Özel fon hesabındaki tutarlar, **her yıl yeniden değerleme oranında artırılır** (enflasyon düzeltmesinden muaf). - *Örnek*: 2024’te 4M TL olan tutar, 2025’te %25,49 oranında artırılır (5,019M TL). #### **Ek Yükümlülükler** - **Bildirim ve İzleme**: - Özel fon hesabının **ayrı bir pasif hesap** olarak muhasebe kayıtlarında izlenmesi zorunlu. - **Yıllık yeniden değerleme oranlarının** takip edilmesi ve hesaplanması gerekiyor. - **Cezai Riskler**: - **Özel fon hesabının amacı dışında kullanılması** (nakil, çekilme, işin bırakılması): - Tutarlar, **kullanıldığı dönemin kazancına dahil edilir** (vergi + gecikme faizi + usulsüzlük cezası riski). - **Yanlış hesaplama veya beyan**: - Yeniden değerleme oranının hatalı uygulanması **vergi kaybına** yol açabilir. #### **Mali Etki Özeti** | Durum | Etki | |-------|------| | **Yatırım Dönemi** | Enflasyon farkları kazanca dahil edilmez → **vergi ertelemesi**. | | **Aktifleştirme Sonrası** | 5 yılda kazanca dahil edilir → **vergi ötelemesi**. | | **Yeniden Değerleme** | Fon tutarı artar → **enflasyona karşı koruma**. | | **Amacı Dışı Kullanım** | Tüm tutar kazanca dahil → **anında vergi yükü**. | --- ### 3. EYLEM PLANI (NE YAPILMALI?) #### **Muhasebe Departmanı İçin** - **Hesap Açılışı**: - **"Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı Enflasyon Düzeltme Farkları Özel Fonu"** adıyla **pasifte ayrı bir hesap** açılmalı. - **Alt hesaplar**: Yatırım projesine göre ayrıştırılmalı (ör: "Proje A Özel Fonu"). - **Dönem Sonu İşlemleri**: - **Enflasyon Düzeltmesi**: - Yapılmakta olan yatırımlar hesabındaki tutarlar için **VUK m. 298/A-10** uyarınca düzeltme farkı hesapla. - Farkı **gelir tablosuna yansıtma** (kazanca dahil etme) **yapılmaz**; doğrudan özel fon hesabına kaydedilir. - **Yeniden Değerleme**: - Özel fon hesabındaki tutarlar, **her yılın yeniden değerleme oranı** ile artırılır. - *Kaynak*: **VUK Genel Tebliği** (ör: 2025 için %25,49). - **Formül**: `Özel Fon Tutarı × (1 + Yeniden Değerleme Oranı)`. - **Aktifleştirme Sonrası Süreç**: - Yatırım tamamlandığında: 1. **İktisadi kıymet aktifleştirilir**. 2. Özel fon hesabındaki **yeniden değerlenmiş tutar**, **5 eşit taksitte** kazanca dahil edilir. - *Örnek*: 2026’da 6M TL’lik fon → 2026–2030 arası her yıl 1,2M TL kazanca eklenir. 3. **Her yılın yeniden değerleme oranı** dikkate alınarak tutar güncellenir. - **Geçici Vergi Dönemleri**: - Taksit tutarlarının **geçici vergi matrahına** dahil edilmesi gerekiyor. - *Örnek*: 2026’nın 1. geçici vergi döneminde, 2026 taksitinin **1/4’ü** kazanca dahil edilir. #### **Vergi Beyannameleri ve Bildirimler** - **Kurumlar Vergisi Beyannamesi**: - Özel fon hesabındaki tutarlar **dönem kazancından çıkarılır** (ekli tabloda gösterilmeli). - Taksit tutarları **kazanca eklendiğinde**, beyannamede **ayrı bir satırda** belirtilmeli. - **Belge ve Kayıt Zorunluluğu**: - **Yatırımın tamamlandığını kanıtlayan belgeler** (fatura, teslim tutanağı, devreye alma raporu vb.) saklanmalı. - **Özel fon hesabının takibine ilişkin defter kayıtları** (Yevmiye, Büyük Defter) eksiksiz olmalı. - **Yeniden değerleme oranlarının kaynakları** (Resmi Gazete ilanları) arşivlenmeli. #### **Tarihsel Takvim** | Dönem | İşlem | Son Tarih | |-------|-------|-----------| | **Yatırım Dönemi** | Enflasyon düzeltme farklarının özel fona alınması | Dönem sonu (31.12) | | **Her Yıl** | Özel fon hesabının yeniden değerleme oranında artırılması | Dönem sonu (31.12) | | **Aktifleştirme Yılı** | 5 taksit planının başlatılması | Aktifleştirme tarihinden itibaren 5 yıl | | **Geçici Vergi Dönemleri** | Taksit tutarlarının kazanca dahil edilmesi | Her geçici vergi dönemi sonu | #### **Cezai Yaptırımlardan Kaçınma** - **Özel Fonun Amacı Dışı Kullanımını Önleme**: - Özel fon hesabından **hiçbir şekilde nakit çekilmez** veya başka hesaba aktarılmaz. - Yatırımın **bırakılması halinde**, tutarların **derhal kazanca dahil edilmesi** gerekiyor. - **Doğru Hesaplama**: - Yeniden değerleme oranları **Resmi Gazete’den** teyit edilmeli. - **Muhasebe yazılımında** özel fon hesabı için **otomatik yeniden değerleme modülü** kullanılmalı. - **Denetim Hazırlığı**: - **Özel fon hesabının detaylı izlenebilirliği** sağlanmalı (proje bazında). - **Vergi incelemesinde** istenebilecek belgeler önceden hazır bulunmalı. --- ### 4. EK ARAŞTIRMA - **Yasal Dayanak**: - **7529 Sayılı Kanun** (24.10.2024, RG: 32707): - VUK m. 298/A’ya **10. bent** eklendi. - **Yürürlük tarihi**: 01.01.2024 (2024 hesap döneminden itibaren). - **VUK-196/2026-2 Sirküleri** (09.02.2026): - Uygulamaya ilişkin **detaylı açıklamalar ve örnekler** sunuldu. - **İlgili Tebliğler**: - **585 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği** (27.11.2025, RG: 33090): - 2025 yeniden değerleme oranı: **%25,49**.

Vergi Personeli Açısından Değerlendirme

### **1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ** #### **1.1. Tarh ve Tahakkuk Süreçleri** - **Özel Fon Hesabının Tanımlanması**: - Yapılmakta olan yatırımlar hesabının enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar, **pasifte özel bir fon hesabında** izlenir. - Bu tutarlar **dönem kazancının tespitinde dikkate alınmaz** (vergi matrahından çıkarılır). - **Vergi dairesi personeli**, mükellefin beyannamesinde bu tutarları **gelir/gider hesabına dahil etmemesini** ve özel fon hesabında izlenmesini teyit etmelidir. - **Yeniden Değerleme Oranında Artırım**: - Özel fon hesabındaki tutarlar, **her yıl bir önceki yıla ait yeniden değerleme oranında** artırılır. - **Enflasyon düzeltmesi uygulanmaz** (çifte düzeltme engellenir). - **Operasyonel adım**: - Mükellefin, **her hesap dönemi sonunda** özel fon hesabını yeniden değerleme oranıyla güncellemesi gerekir. - **Vergi dairesi**, mükellefin bu artışı beyanname eklerinde veya muhasebe kayıtlarında gösterip göstermediğini kontrol etmelidir. - **Aktifleştirme Sonrası Kazancın Tespiti**: - Yatırım tamamlanıp iktisadi kıymet aktifleştirildikten sonra, özel fon hesabındaki tutar **5 eşit taksitte** (aktifleştirme dönemini takip eden 4 dönem dahil) kazanca dahil edilir. - **Vergi dairesi**, mükellefin bu taksitleri doğru hesaplayıp beyannameye yansıtmasını denetlemelidir. --- #### **1.2. Tahsilat ve Tebligat** - **Özel Fon Hesabının Kötüye Kullanımı**: - Özel fon hesabındaki tutarların **başa bir hesaba nakledilmesi, işletmeden çekilmesi veya işin bırakılması** halinde, bu tutarlar **derhal kazanca dahil edilir**. - **Vergi dairesi**, bu durumları tespit ettiğinde: - **Tahsilat birimi**, gecikme zammı ve faizle birlikte tarhiyat yapmalıdır. - **Tebligat birimi**, mükellefe bu durumun vergisel sonuçlarını bildiren bir tebligat gönderilmelidir. - **Geçici Vergi Dönemleri**: - Özel fon hesabından kazanca dahil edilen tutarlar, **geçici vergi dönemlerinde de** orantılı olarak dikkate alınır. - **Vergi dairesi**, mükellefin geçici vergi beyannamelerinde bu tutarları doğru dağıttığını kontrol etmelidir. --- ### **2. DENETİM VE RİSK ALANLARI** #### **2.1. Gri Alanlar ve Usulsüzlük Riskleri** - **Özel Fon Hesabının Yanlış İzlenmesi**: - **Risk**: Mükellefler, enflasyon düzeltme farklarını **gelir hesabında** göstererek matrahı artırabilir veya **özel fon hesabını yanlış sınıflandırabilir** (örn. kar yedekleriyle karıştırma). - **Denetim Adımı**: - Muhasebe kayıtlarında **298/A-10 bendine uygun** özel fon hesabının açıldığını teyit etmek. - **Enflasyon düzeltme raporlarını** inceleyerek, farkların doğru hesaplanıp özel fona aktarılmasını kontrol etmek. - **Yeniden Değerleme Oranının Yanlış Uygulanması**: - **Risk**: Mükellefler, **yanlış yeniden değerleme oranı** kullanabilir (örn. bir sonraki yılın oranını erken uygulamak). - **Denetim Adımı**: - Her yılın **Resmi Gazete’de yayımlanan yeniden değerleme oranını** (örn. 585 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği) doğrulamak. - **Özel fon hesabındaki artışın**, orana göre doğru hesaplandığını denetlemek. - **Aktifleştirme Döneminin Yanlış Belirlenmesi**: - **Risk**: Mükellefler, yatırımın **erken veya geç aktifleştirilmesi** nedeniyle taksitlerin yanlış dönemlere dağılmasını sağlayabilir. - **Denetim Adımı**: - **Yatırımın tamamlandığı tarihi** (aktifleştirme) belgelendirmek (örn. fatura, proje tamamlanma raporu). - **5 taksitlik dağılımın**, doğru dönemlere uygulandığını kontrol etmek. - **Özel Fon Hesabının Kötüye Kullanımı**: - **Risk**: Mükellefler, özel fon hesabındaki tutarları **nakit ihtiyaçları için** kullanabilir ve bunları kazanca dahil etmeyebilir. - **Denetim Adımı**: - **Banka hesap hareketlerini** ve **muhasebe kayıtlarını** inceleyerek, özel fon hesabından yapılan çekimleri tespit etmek. - **İşin bırakılması** durumunda, özel fon bakiyesinin kazanca dahil edildiğini teyit etmek. - **Geçici Vergi Dönemlerindeki Dağılım Hatası**: - **Risk**: Mükellefler, **taksitleri yıllık beyannamede doğru hesaplasa da**, geçici vergi dönemlerinde yanlış dağıtabilir. - **Denetim Adımı**: - Geçici vergi beyannamelerindeki **özel fon tutarlarını**, yıllık beyannameyle karşılaştırmak. --- #### **2.2. Yüksek Riskli Sektörler ve Mükellef Profilleri** - **İnşaat ve Altyapı Sektörü**: - Uzun vadeli yatırımların olduğu sektörlerde, **özel fon hesabının uzun süre izlenmesi** gerekebilir. - **Risk**: Aktifleştirme tarihi belirsizliği nedeniyle taksit dağılımında hatalar. - **Enerji ve Madencilik**: - Büyük ölçekli yatırımlarda, **enflasyon düzeltme farkları yüksek** olabilir. - **Risk**: Yeniden değerleme oranlarının yanlış uygulanması. - **Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ)**: - **Risk**: Muhasebe bilgi eksikliği nedeniyle özel fon hesabının yanlış izlenmesi. --- ### **3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER** #### **3.1. VEDOP ve Sistem Kayıtları** - **Özel Fon Hesabının Takibi**: - **VEDOP’ta**, mükellefin **özel fon hesabını** beyanname eklerinde veya ek tablolarda bildirmesi gerekir. - **Vergi dairesi personeli**, bu bilgilerin **sistemde doğru girildiğini** kontrol etmelidir. - **Yeniden Değerleme Oranlarının Dolaylı Takibi**: - VEDOP, **yeniden değerleme oranlarını** otomatik olarak uygulamaz; mükellefin manuel olarak hesaplaması gerekir. - **Risk**: Sistemde tutarsızlıklar oluşabilir. - **Çözüm**: Mükelleflere **yeniden değerleme oranlarını** hatırlatan **uyarı mesajları** gönderilebilir. #### **3.2. İç Yazışmalar ve Mükellef Sorguları** - **Mükellef Talepleri**: - Mükellefler, **özel fon hesabının nasıl izleneceği** konusunda sorular yöneltebilir. - **Vergi dairesi**, aşağıdaki bilgileri sağlamalıdır: - Özel fon hesabının **pasifte ayrı bir hesap** olarak açılması gerektiği. - **Yeniden değerleme oranlarının** her yıl için Resmi Gazete’den takip edilmesi. - **5 taksitlik dağılımın**, aktifleştirme tarihinden itibaren başladığı. - **Denetim Birimleriyle Koordinasyon**: - **Vergi dairesi**, denetim birimlerine **yüksek riskli mükellef listesi** göndermelidir (örn. inşaat sektörü, büyük yatırımlar yapanlar). #### **3.3. Operasyonel Detaylar** - **Beyanname Eki**: - Mükelleflerden, **özel fon hesabına ilişkin detaylı bir ek tablo** sunmaları istenebilir. - Bu tabloda: - Özel fon hesabının **yıl sonu bakiyesi**. - **Yeniden değerleme oranında artırılmış tutar**. - **Kazanca dahil edilen taksit tutarı**. - **Sistem Kontrolleri**: - **VEDOP’ta**, mükellefin **enflasyon düzeltme farklarını** beyannameye dahil etmediğini tespit eden **otomasyon kontrolleri** geliştirilebilir. --- --- ### **4. EK ARAŞTIRMA (Mevzuat Bağlantısı)** - **7529 Sayılı Kanun (24/10/2024)**: - **Mükerrer Madde 298/A-10** eklenerek, yapılmakta olan yatırımların enflasyon düzeltme farkları için özel fon hesabı düzenlemesi getirildi. - **Yürürlük tarihi**: 1/1/2024 (özel hesap dönemi tayin edilenler için 2024 yılında başlayan dönem). - **585 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği (27/11/2025)**: - **2025 yılı yeniden değerleme oranı**: %25,49. - **Uygulama Örnekleri**: - Sirkülerde verilen **Örnek-1 ve Örnek-2**, uygulamada karşılaşılabilecek senaryolar için yol gösterici niteliktedir.

Etki ve Uygulama Değerlendirmesi

### **1. DÜZENLEMENİN AMACI** - **Kamu Maliyesine Gelir Sağlama**: - Doğrudan gelir artırıcı bir etki yaratmaz, ancak vergi ertelenmesi yoluyla likiditeyi artırarak dolaylı olarak yatırımların teşvikini hedefler. - Uzun vadede, ertelenen verginin tahsil edilmesiyle bütçe sobre bir gelir akışı sağlar. - **Kayıt Dışılıkla Mücadele**: - Enflasyon düzeltmesi farklarının özel fonlarda izlenmesi, muhasebe kayıtlarının şeffaflığını artırır ve vergi kaçağını önler. - Yatırım döneminde kazanca dahil edilmeyen tutarların takibi, denetime olanak tanır. - **Vergi Tabanını Genişletme**: - **Ana hedef değil**, ancak yatırımın tamamlanması sonrasında 5 yıllık dönemde kazanca dahil edilen tutarlar, vergi matrahını genişletir. - **Yatırım Teşviki**: - **Birincil hedef**. - Yatırım döneminde enflasyon düzeltme farklarının kazanca dahil edilmeyerek özel fonda izlenmesi, işletmelerin likiditesini artırır. - Yeniden değerleme oranında artırılan tutarların 5 yıla yaygınlaştırılması, vergi yükünü erteleme suretiyle yatırım maliyetini düşürür. --- ### **2. PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER** #### **Sektörel Etkiler** - **Yatırım Yoğun Sektörler (İnşaat, Enerji, Üretim)**: - Uzun vadeli yatırımlarda likidite ihtiyacı yüksek olan sektörler için olumlu. - Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde, düzeltme farklarının ertelenmesi nakit akışını iyileştirir. - **Risk**: Yatırımın tamamlanamaması halinde, ertelenen verginin birden kazanca dahil edilmesi, mali sıkıntıya yol açabilir. - **Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ’ler)**: - Yatırım kapasitesi sınırlı olan KOBİ’ler için fayda sağlar, ancak karmaşık muhasebe işlemleri uyum maliyetini artırabilir. - **Finansal Sektör**: - Bankalar ve sigorta şirketleri, yatırım fonlarını etkileyen enflasyon düzeltmelerinden dolaylı olarak etkilenecektir. #### **Piyasa Dinamikleri** - **Yatırım Kararlılığı**: - Vergi ertelenmesi, yatırım kararlarını olumlu yönde etkiler. - Uzun vadeli planlamaya katkı sağlar. - **Enflasyon Beklentileri**: - Yüksek enflasyon dönemlerinde, yeniden değerleme oranının artması, özel fondaki tutarların nominal değerini korur. - **Mükellef Psikolojisi**: - **Olumlu**: Vergi yükünün ertelenmesi, mükelleflerde "vergi avantajı" algısı yaratır. - **Olumsuz**: Karmaşık hesaplamalar ve koşullu muameleler (örn. yatırımın bırakılması halinde verginin tahsil edilmesi), belirsizlik ve uyum maliyetini artırır. #### **Uzun Vadeli Etkiler** - **Vergi Tahsilatında Gecikme**: - Kamu, ertelenen vergileri 5 yıla yayarak tahsil eder, ancak enflasyon nedeniyle nominal değer kaybı yaşanabilir. - **Yatırım Çarpan Etkisi**: - Likidite artışı, ekonomik büyümeyi teşvik edebilir. - **Sektörel Dengesizlik**: - Yatırım yoğun sektörler lehine asimetrik avantaj yaratabilir. --- ### **3. HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME** #### **Vergi Tekniği** - **Güçlü Yönler**: - **Enflasyon Düzeltmesi ile Uyum**: Muhasebe standartları (TFRS) ile uyumlu olarak enflasyon düzeltme farklarının izlenmesi. - **Vergi Ertelemesi Mekanizması**: 5 yıllık eşit taksitlendirme, vergi planlamasına katkı sağlar. - **Yeniden Değerleme Oranı Uygulaması**: Enflasyonun etkisini dengelemek için dinamik bir artış mekanizması sunar. - **Zayıf Yönler**: - **Karmaşıklık**: Muhasebe kayıtlarında özel fon hesaplarının izlenmesi, KOBİ’ler için idari yük oluşturur. - **Koşullu Muameleler**: Yatırımın bırakılması veya fonun başka hesaba nakledilmesi halinde, tüm ertelenen verginin tahsil edilmesi, mükellefler için risk oluşturur. - **Maliyet İntikali Yasağı**: Özel fondaki artışların iktisadi kıymetin maliyetine eklenmemesi, amortisman matrahını düşürerek uzun vadeli vergi avantajını azaltabilir. #### **Kanunilik İlkesi** - **Güçlü Yönler**: - **Açık Hüküm**: 213 sayılı VUK’un mükerrer 298/A-10 bendinde net olarak tanımlanmıştır. - **Geriye Yürüme**: 1/1/2024’ten itibaren geçerli olması, mükelleflere uyum süreci tanır. - **Zayıf Yönler**: - **Belirsizlikler**: - "Yatırımın bırakılması" veya "fonun başka hesaba nakledilmesi" gibi durumların tanımının net olmaması, yorum farklılıklarına yol açabilir. - Yeniden değerleme oranının yıllık olarak belirlenmesi, planlama gücünü zayıflatabilir. #### **Vergi Barışı ve Yargı Uyuşmazlıkları Potansiyeli** - **Olası Uyuşmazlık Konuları**: 1. **Yatırımın Tamamlanma Kriterleri**: - İktisadi kıymetin ne zaman "aktifleştirilmesi gereken dönem" olarak kabul edileceği konusunda ihtilaflar doğabilir. 2. **Fon Nakilleri**: - Özel fondan yapılan nakillerin "aykırı kullanım" sayılıp sayılmayacağı konusunda yargı kararı gerekebilir. 3. **Geçici Vergi Dönemleri**: - Eşit taksitlerin geçici vergi dönemlerine nasıl dağıtılacağı konusunda tereddütler oluşabilir. 4. **Enflasyon Düzeltmesi ve Yeniden Değerleme Çakışması**: - Özel fondaki tutarların yeniden değerleme oranında artırılmasının, enflasyon düzeltmesiyle çakışması halinde çifte sayım riski. - **Vergi Barışı Riski**: - Geçmişe yönelik uygulama hataları (örn. yanlış fon hesabı kullanımı) nedeniyle mükellefler, cezai yaptırımlardan kaçınmak için vergi barışı bekleyebilir. --- ### **4. EK ARAŞTIRMA** - **Resmi Gazete ve Mevzuat Doğrulaması**: - 7529 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle yapılan değişiklik, **30/10/2024 tarihli, 32707 sayılı Resmi Gazete**’de yayımlanmıştır. - **Yürürlük Tarihi**: 1/1/2024 (özel hesap dönemi tayin edilenler için 2024 yılı). - **VUK Genel Tebliği**: 2025 yılı yeniden değerleme oranı %25,49 (585 Sıra No.lu Tebliğ, 27/11/2025, 33090 sayılı RG). - **Karşılaştırmalı Analiz**: - Benzer uygulamalar (örn. **Yatırım İndirimi**, **Vergi Ertelemesi**) ile karşılaştırıldığında, bu düzenleme daha esnek bir yapı sunar, ancak koşullu tahsilat mekanizması nedeniyle risk içerir. - **Uluslararası Uygulamalar**: Enflasyon düzeltmesi, Latin Amerika ülkelerinde yaygınken, Avrupa’da sınırlıdır. Türkiye’nin yüksek enflasyon ortamında bu tür düzenlemeler kağıt üzerinde avantajlı görünse de, uygulamada karmaşıklık yaratabilir.

İşlem