Mevzuat Listesine Dön

Özelge

Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D Maddesi Hükmünün Uygulanmasında Türkiye'de Yerleşmiş Sayılma Hususunun Tespiti

  • 193 Sayılı Kanun
  • 2026-10-13
  • Sayı E-62030549-120-1372289

İşlemler

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İstanbul Defterdarlığı

Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü 

Sayı

:

E-62030549-120-1372289

13.10.2026

Konu

:

Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D Maddesi Hükmünün Uygulanmasında Türkiye'de Yerleşmiş Sayılma Hususunun Tespiti

         

İlgi

:

.. .. 2026 tarihli ve … sayılı özelge talep formu.

İlgide kayıtlı özelge talep formu ve eklerinin incelenmesinden; 24/8/2026 tarihi itibarıyla Türkiye'ye yerleştiğinizi ancak Türkiye'ye yerleşme tarihi bakımından esas alınması gereken tarih hususunda tereddütleriniz bulunduğunu belirterek, Türkiye'deki ikametgah kayıtlarının yanı sıra; fiili yaşam merkezi, yerleşme iradesi, Türkiye'de bulunma süreleri ve diğer somut delillerin Türkiye'de yerleşmiş sayılma tarihinin tespitinde dikkate alınıp alınmayacağı ile Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D maddesi kapsamında yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnasından yararlanıp yararlanamayacağınız hususunda görüş talep ettiğiniz anlaşılmıştır. 

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun "Türkiye'de yerleşme" başlıklı 4 üncü maddesinde,

"Aşağıda yazılı kimseler Türkiye'de yerleşmiş sayılır:

1. İkametgahı Türkiye'de bulunanlar (İkametgah, Kanunu Medeninin 19'uncu ve müteakip maddelerinde yazılı olan yerlerdir);

2. Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez.)"

hükmü bulunmakta olup anılan Kanuna 7582 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle eklenen ve 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye yerleşmiş sayılanlara uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren "Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası" başlıklı mükerrer 20/D maddesinde,

"Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları yirmi yıl boyunca gelir vergisinden müstesnadır.

Birinci fıkra kapsamındaki gerçek kişilerin bu madde kapsamına girmeden önce, Türkiye'de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyetinin bulunması bu istisnadan yararlanmasına engel teşkil etmez.

Birinci fıkra kapsamındaki kazanç ve iratlar için yıllık beyanname verilmez, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmez.

İstisna kapsamındaki kazanç ve iratlara ilişkin gider ve maliyetler, vergiye tabi kazanç ve iratların tespitinde dikkate alınmaz.

Bu istisna kapsamındaki kazanç ve iratlar nedeniyle yabancı memleketlerde ödenen vergiler Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinden mahsup edilemez.

İstisnaya ilişkin şartların taşınmadığının sonradan tespit edilmesi halinde tahakkuk ettirilmeyen vergiler, ziyaa uğramış sayılır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir."

hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnasına ilişkin usul ve esasların düzenlendiği 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin;

- "İstisnadan faydalanabilecekler, faydalanma şartları ve istisna uygulamasında özellik arz eden durumlar" başlıklı 3 üncü maddesinde;

"(1) Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahı ve vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişiler istisnadan yararlanabilecektir.

(2) İstisnadan yararlanabilmek için birinci fıkrada belirtilen kişilerin başvuru tarihi itibarıyla Türkiye'de yerleşmiş sayılmaları şarttır.

(3) İstisnadan 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılan gerçek kişiler faydalanabilecektir.

(4) Bu kapsamda, istisnadan faydalanmak isteyen mükelleflerin yerleşmiş sayıldığı takvim yılının sonuna kadar, takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar tarha yetkili vergi dairesine başvurarak istisna kapsamındaki kazanç ve iratlarına ilişkin olarak (EK-1)'de yer alan "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi"ni (İstisna Belgesi) almaları gerekmektedir. Vergi dairelerince, başvuruda bulunan mükelleflerin Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahlarının ve vergi mükellefiyetlerinin bulunup bulunmadığı ile Türkiye'de yerleşmiş sayılıp sayılmadığı kontrol edilecek, şartların sağlandığının tespitini müteakip başvuru sahiplerine istisna belgesi verilecektir..."

açıklamalarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 19 uncu maddesinde; "Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz..." hükmü yer almıştır. 

193 sayılı Kanunun mükerrer 20/D maddesinden faydalanabilmek için; gerçek kişilerin 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılması, bu kişilerin Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması, yerleşmiş sayılan takvim yılının sonuna kadar, takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesinin" alınması gerekmektedir. İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar veya bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanların Türkiye'de yerleşmiş sayılacağı, yerleşmiş sayılmadan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının veya (gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle bulunan mükellefiyet hariç olmak üzere) vergi mükellefiyetinin bulunması halinde istisnadan faydalanılamayacağı tabiidir.

Öte yandan,  210 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan vatandaşlarımızın büyük çoğunluğunun ailelerini de yanlarına alarak, uzun süreden beri bulundukları yabancı ülkelerde yaşadıkları, dolayısıyla bu vatandaşlarımızın kişisel ve ekonomik ilişkilerinin Türkiye'den ziyade bulundukları ülkelerde yoğunlaştığı, bu durumda gelir vergisi uygulaması açısından yurt dışında oturma veya çalışma izni bulunan Türk vatandaşlarının ikametgâhlarının, bulundukları ülkede olduğunun kabul edileceği, çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratları bakımından dar mükellefiyet esasında vergilendirilmeleri gerektiği, bu vatandaşlarımızdan kesin dönüş yaparak Türkiye'ye yerleşenler ile bir takvim yılı içinde altı aydan daha fazla süreyle Türkiye'de oturanların ise tam mükellefiyet esasında vergilendirileceklerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, her iki ülkede de ikametgahı bulunan ancak Türkiye'de ikametgah adresinin bulunduğu dönemlerde yurt dışında çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşadığını tevsik eden Türk vatandaşlarının ikametgâhlarının esas itibarıyla yurt dışında olduğu kabul edilecek ve bu mükelleflerin Türkiye'de ikametgahının bulunması 193 sayılı Kanunun mükerrer 20/D maddesinin uygulanmasında "Türkiye'ye yerleşme tarihinden önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahın bulunmama" şartının ihlali anlamına gelmeyecektir. Ancak bu durumda olan mükelleflerin istisnadan yararlanabilmesi için 1/1/2026 tarihinden itibaren kesin dönüş yaparak Türkiye'ye yerleşmiş sayıldığının tevsik edilmesi gerekmektedir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, Türkiye'de yerleşmiş sayılmanızdan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahınızın bulunması, bu süreler içinde yurt dışında çalışma veya oturma izninizin olduğu ve ilgili takvim yıllarında altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında kaldığınız hususlarının tevsik edilmesi şartıyla maddede yer alan ikametgahın bulunmama şartının ihlali anlamına gelmeyecek, diğer şartları da topluca taşımanız halinde söz konusu istisnadan faydalanmanız mümkün bulunacaktır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

İmza                           

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.

Resmî Bilgi Uyarısı: Bu içerikler Resmî Gazete ve Gelir İdaresi Başkanlığı kamu arşivinin yerel kopyasıdır. Resmî ve hukuki işlemlerde Resmî Gazete yayımı esastır.

Üyelik Girişi Gereklidir

Mevzuata özel AI Vergi Forumu tartışmalarına katılmak ve mevzuatları kişisel çalışma profilinize kaydetmek için ücretsiz üye olun veya giriş yapın.

Giriş Yap Ücretsiz Kayıt Ol

AI Vergi Forumu: Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D Maddesi Hükmünün…

Bu mevzuat maddesi, fıkra istisnaları ve uygulama esaslarına dair uzman tartışma ve AI ön analiz alanı.

Mevzuat Tartışmaları

Yükleniyor...

Yeni Tartışma / Soru Aç

Yapay Zekâ Mevzuat Analizi & Yorumu: Gelir Vergisi Kanununun Mükerrer 20/D Maddesi Hükmünün…

Bu analiz platformun yapay zekâ mevzuat motoru tarafından gerekçeli olarak üretilmiştir.

Yapay Zekâ Genel Özeti

### 1. Mevzuatın Temel Amacı ve Ana Düzenlemesi Gelir Vergisi Kanunu'na eklenen mükerrer 20/D maddesi; nitelikli insan kaynağını, küresel sermayeyi ve yurt dışı birikimleri Türkiye’ye çekmeyi amaçlayan rekabetçi bir "mukimlik teşviki" rejimidir. Düzenleme, 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye yerleşen ve geriye dönük son 3 yılda Türkiye ile vergi/ikamet bağı bulunmayan gerçek kişilerin yurt dışı kaynaklı tüm gelirlerini 20 yıl süreyle vergiden muaf tutar. İdari yorum (özelge), kayıt temelli ikamet anlayışı yerine fiili yaşam merkezini ve 210 Seri No.lu Tebliğ ilkelerini esas alarak, yurt dışında yerleşik vatandaşların Türkiye’deki hukuki adres kayıtlarının hak kaybı yaratmasını önlemeyi ve hukuki güvenliği sağlamayı hedefler. --- ### 2. Kritik Maddeler, Temel Müesseseler ve Yaptırımlar #### Yararlanma Şartları ve Yerleşme Karinesi - **Zaman Koşulu:** İstisnadan, yalnızca 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye yerleşmiş sayılan gerçek kişiler yararlanabilir. - **Geriye Dönük Arınma Dönemi (3 Yıl Şartı):** Türkiye’de yerleşmiş sayılma tarihinden önceki son üç takvim yılı boyunca: - Türkiye’de ikametgâhın bulunmaması, - Türkiye’de tam/aktif vergi mükellefiyetinin bulunmaması zorunludur. - **İkametgâh Kaydına İlişkin İstisnai Durum (Ekonomik ve Sosyal Merkez İlkesi):** Nüfus/adres sisteminde Türkiye’de kaydı görünse dahi; ilgili dönemde yurt dışında oturma veya çalışma iznine sahip olan ve altı aydan fazla fiilen yurt dışında yaşayanların ikametgâhı yurt dışında kabul edilir. Bu durum, tevsik edilmek şartıyla 3 yıllık arınma kuralını ihlal etmez. #### İstisna Kapsamı ve Masuniyet Tanınan Gelirler - **Kapsam:** Yurt dışından elde edilen tüm kazanç ve iratlar (ticari, zirai, serbest meslek, ücret, GMSİ, MSİ ve diğer kazanç ve iratlar) Türkiye’ye yerleşme tarihinden itibaren 20 yıl boyunca gelir vergisinden müstesnadır. - **Zararsız Mükellefiyetler:** Önceki 3 takvim yılında Türkiye'de gayrimenkul sermaye iradı (kira), menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyet tesis edilmiş olması, istisnadan yararlanmaya engel teşkil etmez. #### Beyan, Maliyet ve Mahsup Mekanizması - **Beyanname Muafiyeti:** İstisna kapsamındaki gelirler için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmez; başka gelir unsurları nedeniyle beyanname verilmesi durumunda da bu gelirler beyannameye dahil edilmez. - **Gider ve Zarar Yasağı:** İstisna edilen yurt dışı gelirlerine ilişkin harcama, gider ve maliyet unsurları, Türkiye’de vergiye tabi diğer gelirlerin tespitinde gider veya indirim konusu yapılamaz. - **Yurt Dışı Vergi Mahsup Yasağı:** İstisna kazançlar üzerinden kaynak ülkede ödenen vergiler, Türkiye’de tahakkuk eden hiçbir gelir vergisinden mahsup edilemez. #### Usul, Şekil Şartları ve Yaptırımlar - **İstisna Belgesi Alma Zorunluluğu:** Mükelleflerin, yerleştikleri takvim yılının sonuna kadar; yılın son iki ayında (Kasım-Aralık) yerleşenlerin ise takip eden takvim yılının ikinci ayının (Şubat) sonuna kadar tarha yetkili vergi dairesine başvurarak "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi" alması zorunludur. - **Vergi Ziyaı Yaptırımı:** Şartları taşımadığı sonradan tespit edilen mükellefler adına zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılır; gecikme faizi ve vergi ziyaı cezası ile birlikte ikmalen/re'sen tarh edilir. --- ### 3. Önceki Uygulamalardan / Klasik Usulden Temel Farkı - **Dar Mükellefiyet Esasının Tam Mükellefiyete Teşvikli Adaptasyonu:** Klasik tam mükellefiyet usulünde (GVK Madde 3), Türkiye'ye yerleşen veya bir takvim yılında devamlı olarak 6 aydan fazla oturan bireyler şahsilik ilkesi gereği tüm dünya gelirleri üzerinden Türkiye'de vergilendirilirken; mükerrer 20/D maddesi, 1/1/2026 sonrası ülkeye yerleşenlere 20 yıl boyunca adeta "dar mükellefiyet rejiminin sağladığı yurt dışı gelir masuniyetini" tam mükellefiyet statüsüyle birleştirerek sunan yapısal bir vergi teşviki rejimi getirmiştir. İdare bu yorumuyla, MERNİS/ikametgâh kayıtlarının biçimsel katılığı yerine fiili yaşam merkezini (ekonomik ve şahsi bağların yoğunlaştığı yeri) üstün tutarak tersine beyin ve sermaye göçü önündeki bürokratik engeli kaldırmıştır.

Mükellefler Açısından Değerlendirme

### KAPSAM Bu düzenleme ve idari yorum doğrudan aşağıdaki mükellef ve kişi gruplarını kapsamaktadır: - **Yurt Dışından Türkiye'ye Dönen Gerçek Kişiler:** 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye kesin dönüş yaparak yerleşmiş sayılan Türk vatandaşları. - **Yabancı Gerçek Kişiler:** 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'de ikametgah tesis eden veya bir takvim yılında devamlı olarak 6 aydan fazla kalarak yerleşmiş sayılan gerçek kişiler. - **Geçmiş Üç Yıl Şartını Sağlayanlar:** Türkiye'de yerleşmiş sayılmadan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâhı ve vergi mükellefiyeti bulunmayanlar. - *İstisna:* Söz konusu üç yıllık sürede yalnızca Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ), Menkul Sermaye İradı (MSİ) veya Değer Artışı Kazancı nedeniyle mükellefiyeti bulunanlar da kapsam dahilindedir. - **Yurt Dışı Kaynaklı Gelir Elde Edenler:** Yurt dışında sermaye, gayrimenkul, menkul kıymet veya diğer faaliyetlerden kazanç ve irat sağlayan gerçek kişiler. --- ### MALİ VE OPERASYONEL ETKİ #### Sağlanan Vergi Avantajları - **20 Yıl Süreyle Gelir Vergisi İstisnası:** Şartları taşıyan mükelleflerin Türkiye dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar, Türkiye'ye yerleşme tarihinden itibaren 20 yıl boyunca gelir vergisinden tamamen istisna tutulmuştur. - **Beyanname Muafiyeti:** İstisna kapsamındaki yurt dışı gelirler için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmeyecek; Türkiye'deki diğer gelirler (ticari kazanç, yerli kira vb.) nedeniyle beyanname verilmesi durumunda da bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir. - **İkametgâh Kaydı Esnekliği:** Türkiye'de MERNİS/ikametgâh kaydı bulunsa dahi, son üç takvim yılı içinde yurt dışında oturma/çalışma iznine sahip olunduğu ve her bir yılda fiilen 6 aydan fazla yurt dışında yaşandığı tevsik edildiği takdirde, Türkiye'deki adres kaydı istisnadan yararlanmaya engel teşkil etmeyecektir. #### Getirilen Ek Yükler ve Sınırlamalar - **Gider ve Maliyet İndirim Yasağı:** İstisna kapsamındaki yurt dışı gelir ve kazançlara ilişkin gider, zarar ve maliyet unsurları, Türkiye'de vergiye tabi diğer kazanç ve iratların tespitinde gider olarak dikkate alınamaz. - **Yurt Dışı Vergi Mahsup Yasağı:** İstisna kazançlar dolayısıyla yabancı ülkelerde ödenen vergiler, Türkiye'de tahakkuk eden gelir vergisinden mahsup edilemez. - **Vergi Ziyaı Riski:** İstisna şartlarının taşınmadığının sonradan tespit edilmesi durumunda, tahakkuk ettirilmeyen tüm vergiler ziyaa uğramış sayılır ve mükellef adına vergi ziyaı cezası ile gecikme faizi uygulanır. #### Operasyonel ve Bildirim Yükümlülükleri - İstisnadan faydalanabilmek için mükelleflerin doğrudan tarha yetkili vergi dairesine yazılı olarak müracaat etmesi ve 333 Seri No.lu Tebliğ ekinde yer alan **"Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi"**ni temin etmesi zorunludur. --- ### EYLEM PLANI (NE YAPILMALI?) Mükelleflerin ve mali müşavirlerin cezai yaptırımlara maruz kalmaması ve istisnadan eksiksiz yararlanması için atması gereken somut adımlar: #### 1. Başvuru Sürelerinin Takibi ve İstisna Belgesi Alınması - **Yıl İçinde Yerleşenler (İlk 10 Ay):** Türkiye'de yerleşmiş sayılınan takvim yılının sonuna kadar tarha yetkili vergi dairesine başvurulmalıdır. *(Örneğin; 24/8/2026 tarihinde yerleşen bir mükellef, yerleştiği takvim yılının sonuna kadar başvurmak zorundadır.)* - **Yılın Son İki Ayında Yerleşenler (Kasım ve Aralık):** Takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılan mükellefler, takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar vergi dairesine müracaat ederek istisna belgesini almalıdır. #### 2. Tevsik Edici Belgelerin Hazırlanması ve Arşivlenmesi - **Yurt Dışı İkamet/Çalışma Durumu:** Son üç takvim yılına ilişkin yabancı ülke makamlarından alınmış oturma izni (ikamet tezkeresi) veya çalışma izinleri temin edilmelidir. - **6 Aylık Fiili Süre Tespiti:** İlgili takvim yıllarında 6 aydan fazla yurt dışında bulunulduğunu ispata yarayan pasaport giriş-çıkış mühürleri, emniyet hudut geçiş dökümleri veya resmi seyahat belgeleri dosyalanmalıdır. - **Kesin Dönüş İradesi:** 1/1/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye kesin dönüş yapılarak fiilen yerleşildiğini gösteren kanıtlar (yurt dışı görevinin/işinin sona ermesi, taşınma belgeleri, yerleşim iradesini gösteren resmi kayıtlar) hazır bulundurulmalıdır. #### 3. Beyanname ve Muhasebe Süreçlerinin Yönetimi - **Gelir İzolasyonu:** Yurt dışından elde edilen faiz, kâr payı, kira vb. istisna kapsamındaki gelirler yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edilmemelidir. - **Gider Ayrımı:** Yurt dışı istisna kazançların elde edilmesi için yapılan harcamalar, Türkiye'deki ticari, serbest meslek veya diğer mükellefiyet kayıtlarında kesinlikle gider/maliyet olarak matrahtan indirilmemelidir. - **Yurt Dışı Belgelerin Ayrılması:** Yurt dışında ödenen stopaj veya yabancı gelir vergisi makbuzları Türkiye'deki vergi mahsuplarına konu edilmemeli, beyannamede mahsup satırlarına yazılmamalıdır.

Vergi Personeli Açısından Değerlendirme

### 1. UYGULAMA VE İŞLEM REHBERİ (VERGİ DAİRESİ İŞLEMLERİ) Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) Mükerrer 20/D maddesi uyarınca yürütülen işlemlerde tarh, tahakkuk, sicil ve tebligat servislerinin aşağıdaki usul ve esaslara göre hareket etmesi gerekmektedir: #### İstisna Belgesi Başvuru ve Kabul Süreci - **Yetkili Birim:** Başvuru sahibinin ikametgâhı/yerleşim yeri bakımından bağlı bulunduğu tarha yetkili vergi dairesi. - **Süre Kontrolü:** - İlgilinin Türkiye'ye yerleştiği kabul edilen takvim yılının sonuna kadar başvurması esastır. - İlgili takvim yılının son iki ayında (Kasım-Aralık) yerleşenler için süre, takip eden takvim yılının ikinci ayının (Şubat ayı) son günü mesai saati bitiminde sona erer. Süre aşımı halinde başvuru reddedilmelidir. - **Şartların İkili Doğrulaması:** - *Tarih Koşulu:* Türkiye’ye yerleşme tarihinin 01/01/2026 veya sonrası olması zorunludur. - *Geçmiş 3 Yıl İkametgâh/Yerleşme Analizi:* MERNİS kayıtlarında Türkiye’de adres görünse dahi, 210 Seri No.lu GVK Genel Tebliği uyarınca yurt dışında oturma/çalışma izni bulunup takvim yılında 6 aydan fazla süreyle fiilen yurt dışında bulunulduğu tevsik ediliyorsa ikametgâh şartı ihlal edilmemiş sayılacaktır. - *Kesin Dönüş Tevsiki:* İlgilinin 01/01/2026 tarihinden itibaren Türkiye'ye "kesin dönüş" yaptığı; konsolosluk kayıtları, nakil belgeleri, çalışma akdinin sona ermesi veya oturum izinlerinin terk edilmesi/iptali gibi muteber vesikalarla aranmalıdır. #### Mükellefiyet ve Vergi Türü Kontrolleri - **Sorgulanacak Dönem:** Türkiye'de yerleşilen tarihten önceki geriye dönük tam 3 takvim yılı. - **Engel Teşkil Etmeyen Mükellefiyetler:** Yalnızca Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ - 0011), Menkul Sermaye İradı (MSİ) veya Değer Artışı Kazancı dolayısıyla açılmış/kapatılmış mükellefiyetler istisnaya engel değildir. - **Engel Teşkil Eden Mükellefiyetler:** Ticari kazanç (0001), zirai kazanç, serbest meslek kazancı (0015) veya ücret geliri dolayısıyla adına geçmiş 3 yılda vergi mükellefiyeti tesis edilmiş olanların başvuruları doğrudan reddedilir. #### Tarh, Tahakkuk ve İstisnanın Uygulanması - **İstisna Belgesi Tanzimi:** Şartları sağlayanlara 333 Seri No.lu Tebliğ eki (EK-1) "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi" düzenlenir. İstisna süresi yerleşme tarihinden itibaren azami 20 takvim yılıdır. - **Beyanname İşlemleri:** - Kapsama giren yurt dışı kazanç ve iratlar için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmez. - Türkiye içi gelirler (ör. kira geliri, ticari kazanç) nedeniyle beyanname verilmesi durumunda yurt dışı istisna gelirleri beyannameye dâhil edilmez. - Yurt dışı istisna kazançlara ilişkin masraf, zarar ve maliyetler, Türkiye'de vergiye tabi diğer gelirlerden indirilemez/mahsup edilemez. - Yurt dışında ödenen vergiler (stopaj veya gelir vergileri), GVK Madde 123 kapsamında Türkiye'deki vergilere mahsup edilemez. #### Şartların İhlali Halinde Yapılacak Tarhiyat ve Ceza Süreci - Şartları taşımadığı halde istisnadan yararlandığı tespit edilen mükellefler için zamanaşımı süreleri gözetilerek; - İstisna uygulanan tüm dönemler için tahakkuk ettirilmeyen gelir vergisi resen/ikmalen tarh edilir. - Kanun amir hükmü gereği şartların taşınmadığının tespiti halinde vergiler doğrudan **"ziyaa uğramış"** sayıldığından, 213 sayılı VUK Madde 344 uyarınca 1 kat Vergi Ziyaı Cezası kesilir ve gecikme faizi tatbik edilir. --- ### 2. DENETİM VE RİSK ALANLARI (VERGİ İNCELEMELERİ PERSPEKTİFİ) Denetim birimleri ve vergi müfettişlerince GVK Mükerrer 20/D maddesi kapsamında yapılacak incelemelerde odaklanılması gereken riskli alanlar ve gri noktalar şunlardır: #### "Kesin Dönüş" ve Fiili Yerleşme Kriterinin Suistimali - **Risk:** Yurt dışındaki ikametgâh ve çalışma ilişkisini sonlandırmayan, fiili yaşam merkezi (hayatî menfaatlerin merkezi) yurt dışında kalmaya devam eden kişilerin, salt Türkiye’deki sermaye hareketlerini vergisiz kılmak amacıyla kâğıt üzerinde kesin dönüş beyanında bulunması. - **Denetim Adımı:** Mükellefin ve birinci derece aile fertlerinin (eş ve reşit olmayan çocuklar) ikamet durumu, çocukların okul kayıtları, Türkiye ve yurt dışındaki kredi kartı harcamalarının yoğunlaştığı yerler ve abonelikler (elektrik, su, doğalgaz) incelenmelidir. #### 183 Gün (6 Ay) Hesabı ve Geçici Ayrılmalar - **Risk:** GVK Madde 4 ve Tebliğ 210 uyarınca geçmiş 3 takvim yılına ilişkin altı aylık sürelerin hesabında yapılan manipülasyonlar. - **Denetim Adımı:** Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) Pasaport Giriş-Çıkış kayıtları gün gün dökülmeli; giriş ve çıkış günlerinin tam gün kabul edilmesi kuralı gözetilerek mükellefin Türkiye'de kesintisiz veya parçalı olarak 183 günden fazla kalıp kalmadığı tespit edilmelidir. #### Yurt Dışı Kazancın Niteliği ve "Tevellüt Yeri" Çelişkisi - **Risk:** Türkiye’de ifa edilen veya fiilen Türkiye’den yönetilen bir hizmet/faaliyet karşılığında elde edilen gelirin, faturalandırma veya sözleşme yurt dışı merkezli yapılarak "yurt dışı kazancı" kisvesi altında istisna kapsamına sokulması (örneğin; uzaktan çalışma/remote çalışan yazılımcılar, yöneticiler, danışmanlar). - **Denetim Adımı:** GVK Madde 7 gereğince kazancın Türkiye'de elde edilmiş sayılma kriterleri (işin Türkiye'de yapılması veya bedelin Türkiye'de ödenmesi/masraflara intikal ettirilmesi) incelenmelidir. İş fiilen Türkiye'den icra edilmişse istisna uygulanamaz. #### Örtülü Sermaye Transferleri ve KVK Madde 7 (KFC) Riski - **Risk:** Mükellefin yurt dışında kurduğu paravan (letter-box) şirketler üzerinden pasif gelir üretmesi veya vergi cennetlerindeki şirket kârlarının Türkiye’ye istisna kapsamında aktarılması. - **Denetim Adımı:** Kontrol Edilen Yabancı Kurum (CFC) kazanç kriterleri değerlendirilmeli, fiktif temettü ve menkul kıymet gelirleri ayrıştırılmalıdır. --- ### 3. SİSTEMSEL VE İDARİ İŞLEMLER (VEDOP VE OPERASYON) Vergi dairesi sicil, tarhiyat ve denetim servislerinin operasyonel iş akışlarında uygulayacağı teknik detaylar: #### VEDOP ve Sicil Kayıt Yönetimi - **Özel Sicil Kodu Tanımlaması:** İstisna belgesi tanzim edilen mükelleflere VEDOP üzerinde Mükerrer 20/D maddesini simgeleyen özel bir faaliyet veya durum kodu (İstisna Belgesi Sahibi - GVK Mük. 20/D) girilmelidir. - **20 Yıllık Takvim Sayacı:** İstisnanın 20 takvim yılı süresi sistem kayıtlarında "Başlangıç Yılı: Yerleşilen Yıl" ve "Bitiş Yılı: +20. Yıl" olarak bloke/izleme kaydı altına alınmalıdır. - **Mükellefiyet Kısıtlamaları:** Geçmiş 3 yıla dönük EVDO/VEDOP taramalarında; mükellefin re'sen terk ettirilmiş veya faal durumda 0001 (Ticari Kazanç) ya da 0015 (G.V. Stopaj) dosyalarının olup olmadığı, varsa kapanış tarihlerinin 3 yıllık sınırın dışında kalıp kalmadığı sistem raporu ile sorgulanmalıdır. #### Kurumlar Arası Veri Entegrasyonu ve Teyit Yazışmaları - **EGM/Göç İdaresi Entegrasyonu:** Mükellefin beyan ettiği pasaport dökümleri VEDOP-Polnet entegrasyonu üzerinden sınır kapısı hareketleri ile çapraz kontrole tabi tutulmalıdır. - **Dışişleri Bakanlığı/Konsolosluk Teyitleri:** Konsolosluklardan alınan "Kesin Dönüş Belgesi", "İkamet Terk Belgesi" veya çalışma izinlerinin apostil/tasdik şerhleri şüpheli durumlarda Dış Temsilcilikler üzerinden resmi yazışma ile teyit edilmelidir. - **Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimi (CRS / AEOI):** Gelir İdaresi Başkanlığı AB ve Dış İlişkiler Dairesi koordinasyonunda, uluslararası otomatik bilgi değişimi kapsamında mükellef adına yurt dışından gelen finansal veriler ile Türkiye'ye getirilen varlıkların beyan uyumu izleme ekranlarından takip edilmelidir.

Etki ve Uygulama Değerlendirmesi

### DÜZENLEMENİN AMACI 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na (GVK) 7582 sayılı Kanunla eklenen Mükerrer 20/D maddesi ve bu kapsamda verilen idari görüş (özelge), küresel ölçekte "non-dom" (non-domiciled) veya "yeni mukim" rejimleri olarak bilinen teşvik edici vergi modellerinin Türkiye uyarlaması niteliğindedir. - **Sermaye ve Yüksek Gelir Grubu Bireyleri Ülkeye Çekme (Yatırım Teşviki):** - Düzenlemenin birincil hedefi, yurt dışında sermaye birikimi sağlamış Türk vatandaşları ile yabancı nitelikli iş gücü, girişimci ve varlıklı bireylerin Türkiye’ye kalıcı yerleşimini sağlamaktır. - 20 yıllık vergi muafiyeti tanınarak, bu bireylerin Türkiye'de tüketim harcamaları yapması, yerel finansal sisteme mevduat ve fon girişi sağlaması ve dolaylı yatırımları tetiklemesi amaçlanmaktadır. - **Kamu Maliyesine Gelir ve Vergi Tabanı Etkisi:** - Kısa vadede yurt dışı kazançlar doğrudan gelir vergisine tabi tutulmadığından doğrudan gelir artırıcı bir nitelik taşımaz; hatta potansiyel doğrudan vergi tabanından 20 yıllık süreyle feragat edilmektedir. - Orta ve uzun vadede ise hedeflenen; bu kişilerin Türkiye içinde yapacağı harcamalardan (KDV, ÖTV, tapu harcı) doğan dolaylı vergiler ile yerel şirket kuruluşları, ortaklıklar ve taşınmaz alımları üzerinden türetilecek ikincil vergi tabanının genişletilmesidir. - **Kayıt Dışılık ve Beyan Disiplini:** - İstisna belgesi alma zorunluluğu getirilerek, yurt dışında varlığı bulunan kişilerin resmi idari kayıtlara girmesi sağlanmakta, böylece örtülü bir finansal şeffaflık ve mükellef izlenebilirliği zemini oluşturulmaktadır. --- ### PİYASA VE SEKTÖREL ETKİLER Bu düzenleme ve idarenin esnetici özelge yaklaşımı; finans, gayrimenkul ve genel piyasa dengeleri üzerinde önemli dönüştürücü etkilere sahiptir. #### Finansal Piyasalar ve Makroekonomik Göstergeler - **Sermaye Girişi ve Döviz Likiditesi:** Yurt dışı kaynaklı menkul kıymet, kâr payı, faiz veya değer artış kazançlarının Türkiye'ye transferi önündeki vergi engeli kalkacağından, yerel bankacılık sektöründe döviz tevdiat ve varlık yönetimi hacimlerinde artış beklenir. - **Cari Dengeye Katkı:** Yurt dışından düzenli pasif gelir veya sermaye transferi sağlayan yüksek gelirli mukimlerin varlığı, cari açığın finansmanı ve görünmeyen işlemler dengesi üzerinde pozitif yönlü baskı oluşturur. #### Sektörel Yansımalar (Gayrimenkul ve Varlık Yönetimi) - **Lüks Konut ve Ticari Gayrimenkul Talebi:** İstisnadan yararlanmak isteyen nitelikli iş gücü ve sermayedarların yerleşim süreçleri, üst segment gayrimenkul piyasasını hareketlendirecektir. Kanun koyucunun GMSİ (kira geliri) mükellefiyetini geçmişe dönük istisna engeli dışında tutması, gayrimenkul yatırımlarını doğrudan korumaktadır. - **Finansal Danışmanlık ve Özel Bankacılık:** Aile ofisleri (family offices), servet yönetimi ve uluslararası vergi planlaması hizmetleri sunan sektörlerde talep patlaması yaşanacaktır. #### Mükellef Psikolojisi ve Vergi Adaleti Algısı - **Dikey ve Yatay Adalet Aşınması:** Türkiye’de yerleşik olarak çalışan veya sermaye geliri elde eden mevcut tam mükellefler artan oranlı (%40'a varan) gelir vergisine tabi iken; yurt dışından dönen/gelen bireylere 20 yıl gibi son derece uzun bir süreyle sıfır vergi tanınması, yerleşik mükelleflerde "vergi adaletsizliği" algısını pekiştirecektir. - **Beyan Ahlakı Üzerindeki Aşınma:** Vergi yükünün ağırlıklı olarak ücretliler ve dolaylı vergiyi ödeyen yerli tüketiciler üzerinde kalması, genel vergi uyumunu ve vergi ahlakını orta vadede olumsuz etkileyebilir. --- ### HUKUKİ VE YAPISAL DEĞERLENDİRME Özelge, kanun lafzı ile hayatın olağan akışı arasındaki sürtünmeyi idari yorum yoluyla çözmeyi amaçlarken beraberinde hukuki tartışmaları da getirmektedir. #### Vergi Tekniği ve Kanunilik İlkesi (Anayasa m. 73) Açısından - **Güçlü Yön (İdarenin Ekonomik Yaklaşımı):** - Özelge, Türk Medeni Kanunu'nun 19. maddesindeki katı MERNİS ikametgâhı yerine Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesinde yer alan *ekonomik yaklaşım* ve 210 Seri No.lu Genel Tebliğ'deki fiili durum esasını benimsemiştir. - Yurt dışında çalışma/oturma izniyle fiilen yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye'de bürokratik/tesadüfi ikametgâh kaydı bulunsa dahi, bunu 6 aydan fazla yurt dışında bulunma şartıyla yumuşatarak hakkaniyetli ve yasanın amacına (ruhuna) uygun bir yorum geliştirmiştir. - **Zayıf Yön (Kanunun Katı Lafzı ile Çelişki):** - 193 sayılı GVK m. Mükerrer 20/D lafzı açık bir biçimde *"son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgahının ... bulunmaması"* şartını aramaktadır. - İdarenin tebliğ ve özelge yoluyla, Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca kayıtlı ikametgâhı fiilen yok sayması, kanunilik ilkesi açısından "kanunun idari yorumla genişletilmesi" eleştirisine açıktır. #### Vergi Barışı ve Yargı Uyuşmazlığı Potansiyeli - **"Kesin Dönüş" İspatı Muğlaklığı:** Özelgede istisna için öngörülen *"kesin dönüş yaparak Türkiye'ye yerleştiğinin tevsik edilmesi"* ifadesi yoruma son derece açıktır. Fiili yaşam merkezinin, aile birliğinin veya ekonomik bağların tam olarak hangi tarihte döndüğü noktasında mükellef ile idare arasında ispat ihtilafları doğacaktır. - **Vergi Ziyaı Riski ve Ağır Yaptırım:** Maddede yer alan *"İstisnaya ilişkin şartların taşınmadığının sonradan tespit edilmesi halinde tahakkuk ettirilmeyen vergiler, ziyaa uğramış sayılır"* hükmü, sonradan yapılabilecek tarhiyat ve kesilecek 1 kat vergi ziyaı cezası ile gecikme faizi riskini barındırmaktadır. Bu durum, ihtilafların yoğun bir şekilde Vergi Mahkemelerine ve Danıştay'a taşınmasına yol açabilir. - **Süre ve İdari Başvuru Katılığı:** İstisna belgesinin yıl sonuna (veya son iki ayda yerleşilmişse takip eden yılın Şubat sonuna) kadar alınması şartı hak düşürücü süre niteliğinde uygulanırsa; şekli şartı kaçıran ancak maddi şartları taşıyan mükellefler yönünden adli yargıda iptal davaları üretme potansiyeli taşımaktadır.

İşlem